नागपूरच्या राणी कोठीत बंगाली बांधवांचा सिंदूर खेला, दुर्गा मातेला निरोप

नागपूरच्या सिव्हिल लाइन्समधील राणी कोठी या नव्या जागेत पश्चिम नगरीय बंगाली सांस्कृतिक असोसिएशनने (PNBCA) दुर्गापूजा 2026 साजरी केली. बंगाली संस्कृती आणि एकजूट यांचे दर्शन या उत्सवात घडले. विजयादशमीला माँ दुर्गेला निरोप देताना पारंपरिक सिंदूर खेला झाला आणि त्यानेच उत्सवाचा समारोप झाला.

या विधीत विवाहित महिला देवी दुर्गेला सिंदूर लावतात आणि मग एकमेकींनाही लावतात. बंगाली दुर्गापूजेतील सर्वांत जिव्हाळ्याच्या परंपरांपैकी ही एक आहे. आधी देवीला सिंदूर अर्पण केला जातो आणि त्यानंतर इतर भाविकांशी सिंदूराची देवाणघेवाण होते. सुख, समृद्धी आणि वैवाहिक जीवनातील कल्याणासाठीची प्रार्थना त्यातून व्यक्त होते. महिलांमधील बहिणीसारखे नाते आणि समाजाचे बंध हेही या विधीतून दिसतात, आणि ते उत्सवाच्या केंद्रस्थानी आहेत.

यंदाचा उत्सव PNBCA च्या वाटचालीतील नवा टप्पा ठरला आहे. असोसिएशनची सुरुवात 2014 मध्ये झाली. मोकळ्या मनाने दुर्गापूजा साजरी करायची आणि समाजातील सर्व घटकांचे स्वागत करायचे, हा त्यामागचा विचार होता.

2014 ते 2016 या काळात असोसिएशनने हा उत्सव नागपुरात IWWA येथे साजरा केला. त्यानंतर 2017 ते 2019 या वर्षांत भारत लॉन्स येथे उत्सव झाला. कोविड-19 च्या साथीच्या काळात 2020 मध्ये घटपूजेच्या रूपाने धार्मिक विधी सुरू ठेवले गेले, तर 2021 मध्ये फक्त सदस्यांसाठी पूजा झाली.

2022 ते 2025 पर्यंत सिव्हिल लाइन्समधील लेडीज क्लब लॉन्सवर दुर्गापूजा झाली. यंदा असोसिएशन सिव्हिल लाइन्समधीलच राणी कोठीत गेली. जागा अधिक प्रशस्त आणि स्वच्छ असावी, माँ दुर्गेच्या भोगासाठी स्वयंपाकाची सोय चांगली असावी, तसेच धार्मिक विधी, सांस्कृतिक कार्यक्रम आणि समाजाच्या एकत्र येण्यासाठी उत्तम व्यवस्था असावी, हा त्यामागचा हेतू आहे.

PNBCA साठी दुर्गापूजा हा फक्त धार्मिक सण नाही. आपलेपणा, जवळीक आणि एकत्र असण्याची भावना म्हणजे अंतरिकता (Antarikota), आणि ती असोसिएशन उत्सवाच्या केंद्रस्थानी ठेवते.

सिंदूर खेल्यासाठी समाज एकत्र आला तेव्हा श्रद्धा, बंगाली वारसा आणि सामूहिक उत्सव यांच्यातील जुना संबंध त्यातून दिसला. जागा बदलल्या आणि असोसिएशनचा विस्तार झाला, तरी लोकांचे स्वागत करण्याची आणि सांस्कृतिक परंपरा जपण्याची असोसिएशनची बांधिलकी तशीच आहे.

राणी कोठीतील हा उत्सव असोसिएशनसाठी आणखी एक महत्त्वाचा टप्पा आहे. नागपुरात भक्ती, सांस्कृतिक अभिव्यक्ती आणि समाजाचे बंध जपण्याची तिची वाटचाल पुढे सुरू आहे.