नागपूरची हवा बिघडली: मंगळवारी AQI 114, मुंबई आणि चंद्रपूरपेक्षा जास्त

कोरडे हवामान आणि रात्रीचे घसरणारे तापमान यामुळे नागपूरच्या हवेची गुणवत्ता झपाट्याने खालावत आहे. प्रदूषणकारी धुळीचे कण शहरभर अडकून पडले आहेत. राज्याची उपराजधानी असलेल्या नागपुरात मंगळवारी हवा गुणवत्ता निर्देशांक म्हणजेच AQI 114 वर गेला आणि हवा "मध्यम" श्रेणीत नोंदली गेली.

केंद्रीय प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (CPCB) 21 ऑक्टोबरला दुपारी 4 वाजता जाहीर झालेल्या बुलेटिननुसार, मुंबईचा AQI 111 आणि चंद्रपूरचा 97 होता. म्हणजे नागपूर या दोन्ही शहरांपेक्षा पुढे गेले. पुण्याचा AQI मात्र 118 होता, त्यामुळे नागपूर पुण्याच्या अगदी जवळ पोचले आहे.

सणासुदीचे दिवस जवळ आले आहेत आणि फटाके जास्त उडणार आहेत. अशा वेळी नोव्हेंबरमध्ये तापमान आणखी खाली गेले तर प्रदूषण खूपच वाढेल, असा गंभीर इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे. तातडीने कडक अंमलबजावणी केली नाही, तर नागपूर टाळता येण्याजोग्या पर्यावरणीय आणि सार्वजनिक आरोग्याच्या संकटात सापडेल, असे त्यांचे म्हणणे आहे.

प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या आकडेवारीनुसार काही भागांत PM10 चे प्रमाण धोकादायक पातळीवर आहे. अंबाझरी आणि रामनगर येथे सर्वाधिक म्हणजे 148 µg/m³ नोंदले गेले. महाल येथे 146 µg/m³ आणि जीपीओ सिव्हिल लाइन्स येथे 132 µg/m³ अशी नोंद आहे. अंबाझरी आणि रामनगर या भागांत हिरवाई चांगली आहे, तरीही तिथले आकडे इतके चढे असणे चिंताजनक आहे. हवेत प्रदूषण अडकण्याचे आणि प्रदूषणाच्या स्रोतांचे प्रमाण इतके वाढले आहे की निसर्गाचा नैसर्गिक आधारही त्यापुढे कमी पडतोय, असे यातून दिसते.

महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (MPCB) प्रादेशिक अधिकारी हेमा देशपांडे यांनी हवा बिघडण्याची मुख्य कारणे सांगितली आहेत. वाहनांची वाढती वर्दळ आणि त्यांचा धूर, लांबलेले कोरडे हवामान आणि रात्री घटणारे तापमान यामुळे प्रदूषक कण पसरत नाहीत आणि PM10 जमिनीजवळच साचते. दिवाळीपूर्वी वाढलेली फटाक्यांची आतषबाजी आणि घनकचरा व वाळलेल्या पानांचे उघड्यावर होणारे बेसुमार जाळणे ही इतर कारणे आहेत. महापालिकेकडून कचरा नियमित उचलला जात नसल्याने हे जाळणे आणखी वाढले आहे.

बोरगावसारख्या भागांतील रहिवाशांनी सांगितले की, विशेषतः पहाटेच्या वेळी उघड्यावर कचरा जाळला जातो. वाळलेली पाने, प्लास्टिक आणि घनकचरा महापालिका वेळेवर उचलत नाही, त्यामुळे नागरिक आणि सफाई कामगार दोघांनाही तो उघड्यावर जाळावा लागतो. त्यातून सकाळचा विषारी धुरकट थर थेट वाढतो, असे यात म्हटले आहे.

आरोग्य क्षेत्रातून सांगण्यात आले की, याचा सर्वाधिक फटका लहान मुलांना आणि आधीपासून श्वसनाचे आजार असलेल्यांना बसत आहे. बालरोग श्वसनविकार तज्ज्ञांच्या म्हणण्यानुसार, खोकला वाढलेली, दम्याचा तीव्र त्रास उफाळलेली आणि 10 ते 15 दिवस रेंगाळणारे श्वसनाचे संसर्ग झालेली मुले मोठ्या संख्येने येत आहेत. दमा असलेल्या मुलांसाठी इनहेलरची औषधे पुन्हा सुरू करावी लागत आहेत किंवा त्यांचा डोस वाढवावा लागत आहे, असेही डॉक्टरांनी सांगितले. वैद्यकीय तज्ज्ञांनी पालकांना आणि नागरिकांना धुळीच्या ठिकाणी जाणे टाळण्याचे आणि जोखमीच्या व्यक्तींनी तातडीने फ्लूची लस घेण्याचे आवाहन केले आहे.

हिवाळा आणि दिवाळीपूर्वी नागपूरची हवा आणखी हाताबाहेर जाऊ नये, म्हणून महापालिका आणि कायदा-सुव्यवस्था यंत्रणांनी विलंब न लावता पावले उचलावीत, अशी मागणी करण्यात आली आहे. जास्त प्रदूषण करणाऱ्या कामांवर निर्बंध घालण्यासाठी आणि जड वाहनांची वाहतूक नियंत्रित करण्यासाठी ग्रेडेड रिस्पॉन्स ॲक्शन प्लॅन (GRAP) तातडीने लागू करावा, असे म्हटले आहे. कचरा आणि पाने जाळणे पूर्णपणे थांबवण्यासाठी रात्री आणि सकाळी कडक गस्त आणि मोठा दंड हवा, असेही यात सुचवले आहे. शिवाय निवासी आणि व्यावसायिक भागांत पाने आणि पुनर्वापराचा कचरा रोज खंड न पडता उचलला जावा, म्हणजे जाळण्याची गरजच उरणार नाही. फटाक्यांवर संयम ठेवण्याबाबत कडक सार्वजनिक सूचना काढाव्यात आणि संवेदनशील गटांना श्वसनाच्या संरक्षणासाठी प्रोत्साहन द्यावे, अशीही मागणी आहे.