मुलींच्या हक्कांची आठवण करून देणारा ११ ऑक्टोबर; याच तारखेला इतिहासात काय घडले

आज ११ ऑक्टोबर, म्हणजेच आंतरराष्ट्रीय बालिका दिन. हा दिवस दरवर्षी याच तारखेला साजरा केला जातो. मुलींच्या हक्कांकडे आणि त्यांना सामोरे जावे लागणाऱ्या अडचणींकडे लक्ष वेधणे, हे या दिवसाचे महत्त्व आहे.

शिक्षण, आरोग्य, सुरक्षा आणि सामाजिक समानता अशा मुद्द्यांवर जागरूकता निर्माण करणे, हा या दिवसामागचा उद्देश आहे. विशेषतः विकसनशील देशांमध्ये मुलींना शिक्षणापासून दूर ठेवले जाते, बालविवाहाचा प्रश्न असतो आणि लैंगिक भेदभावाचाही सामना करावा लागतो.

या दिवसाच्या निमित्ताने मुलींना संधी देण्याची आणि त्यांच्या शिक्षणावर भर देण्याची गरज पुन्हा अधोरेखित होते. जगभरात मुलींच्या विकासासाठी धोरणात्मक उपक्रम राबवले जातात. मुलींना त्यांचे हक्क मिळावेत म्हणून अनेक सामाजिक संस्था, शाळा आणि सरकारे प्रयत्न करतात. समाजातील प्रत्येक मुलगी आपली स्वप्ने पूर्ण करू शकेल, अशी समानता निर्माण करण्यासाठी हा दिवस महत्त्वाचा मानला जातो. मुलींची प्रगती झाली तरच समाजाची प्रगती होते, हीच शिकवण या दिवसातून दिली जाते.

११ ऑक्टोबरच्या तारखेला देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात काही महत्त्वाच्या घटना घडल्या आहेत. 1811 मध्ये न्यूयॉर्क बंदरात ज्युलियाना फेरी जहाज सुरू झाले, ही तिथली पहिली वाफेवर चालणारी फेरी होती. 1852 मध्ये ऑस्ट्रेलियात सिडनी विद्यापीठाची स्थापना झाली. 1958 मध्ये नासाने पायोनियर-1 लाँच केले. ते नासाचे पहिले अंतराळ संशोधन होते, पण ते स्थिर कक्षेत पोहोचू शकले नाही.

1968 मध्ये नासाने अपोलो 7 लाँच केले, ही पहिली यशस्वी क्रूड अपोलो मोहीम होती. 1984 मध्ये कॅथरीन डी. सुलिव्हन स्पेस वॉक करणारी पहिली महिला अमेरिकन अंतराळवीर ठरली. 1987 मध्ये श्रीलंकेत भारतीय शांतता रक्षक दलाने ऑपरेशन पवन सुरू केले. 2000 मध्ये नासाने STS-92 लाँच केले, हे 100 वे स्पेस शटल मिशन होते. 2001 मध्ये व्ही. एस. नायपॉल यांना साहित्यातील नोबेल पारितोषिक जाहीर झाले आणि त्याच वर्षी पोलरॉईड कार्पोरेशनने दिवाळखोरी जाहीर केली.

या तारखेला अनेक नामवंतांचा जन्म झाला. 1876 मध्ये बंगाली कथालेखक आणि कादंबरीकार चारुचंद्र बंदोपाध्याय यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 17 डिसेंबर 1938 रोजी झाला. 1902 मध्ये स्वातंत्र्यसैनिक लोकनायक जयप्रकाश नारायण यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 8 ऑक्टोबर 1979 रोजी झाला. 1916 मध्ये पद्मविभूषण समाजसुधारक चंडीकादास अमृतराव देशमुख यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 26 फेब्रुवारी 2010 रोजी झाला. त्याच वर्षी चित्रपट आणि नाट्य अभिनेत्री मीनाक्षी शिरोडकर यांचाही जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 3 जून 1997 रोजी झाला.

1923 मध्ये भारतीय अमेरिकन गणितज्ञ आणि भौतिकशास्त्रज्ञ डॉ. हरिश्चंद्र मेहरोत्रा यांचा जन्म झाला. 1930 मध्ये पत्रकार आणि स्तंभलेखक बेहराम कॉन्ट्रॅक्टर यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 9 एप्रिल 2001 रोजी झाला. 1932 मध्ये साहित्य अकादमी पुरस्कार विजेते गुजराथी कवी, लेखक आणि संपादक सुरेश दलाल यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 10 ऑगस्ट 2012 रोजी झाला. 1942 मध्ये चित्रपट अभिनेते आणि निर्माते अमिताभ बच्चन यांचा जन्म झाला. 1943 मध्ये वेस्ट इंडीजचा क्रिकेटपटू कीथ बॉईस यांचा जन्म झाला; त्यांचा मृत्यू 11 ऑक्टोबर 1996 रोजी झाला.

1946 मध्ये परम सुपरकॉम्पुटर आणि सी. डॅक चे निर्माते आणि संस्थापक विजय भटकर यांचा जन्म झाला. 1951 मध्ये हिंदी चित्रपट निर्माते आणि दिग्दर्शक मुकूल आनंद यांचा जन्म झाला. 1967 मध्ये भारतीय कव्वाली गायक अल्ताफ राजा यांचा जन्म झाला. 1993 मध्ये भारतीय क्रिकेट खेळाडू हार्दिक पंड्या यांचा जन्म झाला.

११ ऑक्टोबर हा काही मान्यवरांचा स्मृतिदिनही आहे. 1889 मध्ये ऊर्जेच्या संक्रमणाविषयी सिद्धांत मांडणारे ब्रिटिश पदार्थ वैज्ञानिक जेम्स प्रेस्कॉट ज्यूल यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 24 डिसेंबर 1818 रोजी झाला होता. 1968 मध्ये राष्ट्रसंत तुकडोजी महाराज यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 30 एप्रिल 1909 रोजी झाला होता. 1984 मध्ये आक्रमक डावखुरे फलंदाज खंडेराव मोरेश्वर रांगणेकर यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 27 जून 1917 रोजी झाला होता. 1994 मध्ये कॅम्लिन उद्योगसमुहाचे संस्थापक काकासाहेब दांडेकर यांचे निधन झाले. 1996 मध्ये कीथ बॉईस यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 11 ऑक्टोबर 1943 रोजी झाला होता.

1997 मध्ये आंतरराष्ट्रीय ख्यातीचे शिल्पकार विपुल कांति साहा यांचे निधन झाले. 1999 मध्ये मराठी चित्रपटांचे दिग्दर्शक रमाकांत कवठेकर यांचे निधन झाले. 2000 मध्ये स्कॉटलंड देशाचे पहिले मंत्री डोनाल्ड डेवार यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 21 ऑगस्ट 1937 रोजी झाला होता. 2002 मध्ये अभिनेत्री दीना पाठक यांचे निधन झाले. 2007 मध्ये भारतीय अध्यात्मिक गुरु चिन्मोय कुमार घोस यांचे निधन झाले; त्यांचा जन्म 27 ऑगस्ट 1931 रोजी झाला होता. 2022 मध्ये भारतीय अणु अभियंते ए. गोपालकृष्णन यांचे निधन झाले.