जयप्रकाश नारायण यांची आज पुण्यतिथी; ८ ऑक्टोबरच्या तारखेला इतिहासात काय घडले

स्वातंत्र्यसेनानी, समाजवादी नेते आणि विचारवंत जयप्रकाश नारायण यांची आज पुण्यतिथी आहे. त्यांना आदराने 'लोकनायक' म्हणून ओळखले जाते. १९७९ मध्ये त्यांचे निधन झाले, तर त्यांचा जन्म ११ ऑक्टोबर १९०२ रोजी झाला होता.

१९४२ मधील 'भारत छोडो' आंदोलनाच्या काळात ते भूमिगत राहिले आणि तिथून त्यांनी चळवळीचे नेतृत्व केले. त्यातूनच ते देशातील एक प्रमुख राष्ट्रीय नेते म्हणून पुढे आले. पुढे १९७० च्या दशकात इंदिरा गांधी यांच्या सरकारच्या विरोधात त्यांनी 'संपूर्ण क्रांती' (Total Revolution) आंदोलन पुकारले आणि त्याचे यशस्वी नेतृत्व केले. आणीबाणीच्या काळात लोकशाहीच्या रक्षणासाठी त्यांनी आक्रमक भूमिका घेतली, त्यामुळे भारतीय राजकारणात मोठे परिवर्तन घडले होते. त्यांच्या देशसेवेचा आणि लोकांमधील योगदानाचा गौरव म्हणून त्यांना मरणोत्तर 'भारतरत्न' हा देशाचा सर्वोच्च नागरी सन्मान १९९९ मध्ये प्रदान करण्यात आला.

८ ऑक्टोबर या तारखेला देशात आणि जगात अनेक घटना घडल्या आहेत. १९३२ मध्ये इंडियन एअर फोर्स ॲक्टद्वारे भारतीय वायूदलाची स्थापना झाली. १९३९ मध्ये दुसऱ्या महायुद्धात जर्मनीने पोलंडचा पश्चिम भाग ताब्यात घेतला. १९५९ मध्ये स्वातंत्र्यवीर सावरकर यांना पुणे विद्यापीठाने सन्माननीय डी-लिट पदवी घरी जाऊन दिली. १९६२ मध्ये अल्जीरियाला संयुक्त राष्ट्रांत प्रवेश मिळाला. त्याच वर्षी नाट्य निकेतन निर्मित, आचार्य अत्रे लिखित आणि प्रभाकर पणशीकर दिग्दर्शित 'तो मी नव्हेच' या नाटकाचा पहिला प्रयोग दिल्लीतील आयफॅक्स थिएटरमध्ये झाला.

१९७८ मध्ये ऑस्ट्रेलियाच्या केन वॉर्बी यांनी पाण्यावर ताशी 317.60 मैल वेगाचा विक्रम केला. १९८२ मध्ये पोलंडने सॉलिडॅरिटी आणि इतर सर्व कामगार संघटनांवर बंदी घातली. २००१ मध्ये सप्टेंबर 11 च्या अतिरेकी हल्ल्यांच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष जॉर्ज बुश यांनी अंतर्गत सुरक्षा मंत्रालयाची (Department of Homeland Security) स्थापना केली. २००५ मध्ये काश्मीरमध्ये झालेल्या 7.6 रिश्टर क्षमतेच्या भूकंपात सुमारे 86,000 ते 87,500 लोकांचा मृत्यू झाला, 69,000 ते 72,500 जण जखमी झाले आणि 2.8 दशलक्ष लोक बेघर झाले. २०१४ मध्ये थॉमस एरिक डंकन यांचे निधन झाले; इबोलाचे निदान झालेले ते युनायटेड स्टेट्समधील पहिले व्यक्ती होते. २०२३ मध्ये आदल्या दिवशीच्या हमासच्या हल्ल्यानंतर इस्रायल-हमास युद्ध घोषित करण्यात आले.

याच तारखेला जन्मलेल्यांमध्ये शंकरराव वासुदेव किर्लोस्कर (१८९१, उद्योजक, साहित्यिक आणि चित्रकार), अभिनेते कुलभूषण पंडित तथा राजकुमार (१९२६), क्रिकेटपटू नील हार्वे (१९२८), 'द फ्लाइंग सिख' मिल्खा सिंग (१९३५) आणि नेटफ्लिक्सचे सहसंस्थापक रीड हेस्टिंग्स (१९६०) यांचा समावेश आहे. मृत्यू झालेल्यांमध्ये हिन्दी साहित्यिक धनपतराय श्रीवास्तव ऊर्फ प्रेमचंद (१९३६), इंग्लंडचे पंतप्रधान क्लेमंट ॲटली (१९६७), मार्क्सवादी कम्युनिस्ट पक्षाच्या नेत्या गोदावरी परुळेकर (१९९६) आणि देवरुख येथील मातृमंदिर संस्थेच्या संस्थापिका इंदिराबाई हळबे (१९९८) यांची नावे आहेत.