इराणच्या सीमेजवळून इस्रायलने लढाऊ विमाने अचानक माघारी बोलावली; अमेरिकेच्या दबावाचे संकेत

मध्य पूर्वेतील वातावरण पुन्हा एकदा कमालीचे तापले आहे. इस्रायलमध्ये लवकरच निवडणुका होणार आहेत आणि त्याच पार्श्वभूमीवर पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांच्या एका निर्णयाकडे सगळ्या जगाचे लक्ष लागले होते. इराणशी थेट युद्ध छेडायचे की निवडणुकीवर लक्ष द्यायचे, यावरून इस्रायलचे राजकीय वर्तुळ आणि इस्रायली संरक्षण दल (IDF) यांच्यात मोठे मतभेद निर्माण झाले आहेत.

अशा नाजूक वेळी नेतान्याहू यांनी इराणच्या सीमेजवळ पाठवलेली डझनभर लढाऊ विमाने अचानक माघारी बोलावली. त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय पातळीवर वेगवेगळ्या चर्चा सुरू झाल्या आहेत.

मिळालेल्या माहितीनुसार, इस्रायली हवाई दलाची ही विमाने सीरिया आणि इराकवरून सुमारे १,३०० किलोमीटरचा प्रवास करून इराणच्या सीमेजवळ पोहोचली होती. इराणकडून काही प्रतिसाद आला तर त्याला तोंड देण्यासाठी ती सज्ज होती. पण अगदी शेवटच्या क्षणी इस्रायलच्या वरिष्ठ नेतृत्वाने त्यांना परत फिरण्याचे आदेश दिले. लष्कराने नंतर या मोहिमेला 'नियमित सराव' म्हटले. तरीही हा निर्णय अमेरिकेच्या दबावामुळे झाल्याचे स्पष्ट राजकीय आणि लष्करी संकेत मिळत आहेत.

विमाने सीमेजवळ उडत असतानाच, त्याच दिवशी अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी ओव्दा हवाई तळावर जाऊन नेतान्याहू यांची गुप्त भेट घेतली. या भेटीदरम्यान आणि त्यानंतर अमेरिकेचे अध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी स्वतः लक्ष घालून नेतान्याहू यांना इराणवर घाईगडबडीत कोणताही लष्करी हल्ला करू नका, असा स्पष्ट सल्ला दिल्याचे सांगण्यात येत आहे.

अमेरिकेला सध्या मध्य पूर्वेत नव्या युद्धाचा भडका परवडणारा नाही. त्यामुळे सौदी अरेबियातील आपल्या राजनैतिक आणि लष्करी सुरक्षेचा आढावा अमेरिकेने सुरू केला आहे. प्रादेशिक युद्धाचा धोका आणि येमेनमधील हौथी बंडखोरांकडून संभाव्य हल्ले लक्षात घेऊन अमेरिकेच्या परराष्ट्र विभागाने सौदी अरेबियातील अत्यावश्यक नसलेल्या कर्मचाऱ्यांना आणि त्यांच्या कुटुंबीयांना तातडीने मायदेशी परतण्यास सांगितले आहे.

नेतान्याहू इतके आक्रमक का झाले, याचे मुख्य कारण इराणच्या अणू उपक्रमांचा वाढता वेग मानले जात आहे. या महिन्याच्या सुरुवातीला ट्रम्प यांच्याबरोबरच्या बैठकीत नेतान्याहू यांनी इस्रायली गुप्तचर यंत्रणांच्या अहवालाचा हवाला दिला होता. इराणने स्थगित झालेला अणुकार्यक्रम पुन्हा वेगाने पुढे नेला असून तो अणुबॉम्ब तयार करण्याच्या अगदी जवळ पोहोचला आहे, असे संकेत गुप्तचरांना मिळाल्याचे त्यांनी सांगितले होते.

नेतान्याहू यांच्या मते, इराणमधील सत्ताधारी आणि सुरक्षा यंत्रणा आता सुरक्षेचे सगळे नियम बाजूला ठेवून धोकादायक निर्णय घेत आहेत. इराणला अणुशास्त्र आणि शस्त्रास्त्रांत स्वयंपूर्ण होण्यापासून रोखणे हा इस्रायलच्या अस्तित्वाचा प्रश्न आहे. म्हणूनच इराणमधील राजवट उलथवून टाकणे किंवा त्यांच्या अणुप्रकल्पांवर थेट स्ट्राइक करणे हाच एकमेव पर्याय आहे, असे मत त्यांनी IDF, मोसाद आणि इतर सुरक्षा यंत्रणांसमोर मांडले होते.

निवडणुकांमुळे हे सगळे आणखी गुंतागुंतीचे झाले आहे. एकीकडे नेतान्याहू आणि त्यांचे मंत्रिमंडळ इराणवर कठोर कारवाई करून आपली देशभक्त आणि आक्रमक नेत्याची प्रतिमा पक्की करू इच्छितात. दुसरीकडे IDF मधील अनुभवी अधिकाऱ्यांना अमेरिकेच्या साथीशिवाय आणि पुरेशा तयारीशिवाय युद्धात उतरणे धोक्याचे वाटत आहे.

पुढचे तीन ते चार दिवस मध्य पूर्वेसाठी आणि इस्रायलच्या भविष्यासाठी अत्यंत निर्णायक मानले जात आहेत. अमेरिकेच्या मध्यस्थीमुळे तूर्तास महायुद्धाची ठिणगी टळली असली, तरी इराणच्या सीमेवरील तणाव आणि अणुकार्यक्रमाचा मुद्दा पाहता ही शांतता किती दिवस टिकेल, याबद्दल आंतरराष्ट्रीय विश्लेषकांमध्ये शंका व्यक्त केली जात आहे.