मालदीवने दोन जुनी विमाने समुद्रात बुडवून उभारली कृत्रिम प्रवाळभित्ती

जगभरातील पर्यटकांच्या आवडत्या ठिकाणांपैकी एक मानल्या जाणाऱ्या मालदीवने एक वेगळाच उपक्रम राबवला आहे. एअर मालदीव या देशाच्या पहिल्या राष्ट्रीय विमान कंपनीत सेवा दिलेली दोन निवृत्त डॉर्नियर २२८ (Dornier 228) विमाने हिंद महासागराच्या पाण्यात बुडवण्यात आली आहेत. समुद्राखाली कृत्रिम प्रवाळभित्ती (Artificial Coral Reef) आणि पर्यटन केंद्र तयार करणे, हा यामागचा मुख्य उद्देश आहे.

या प्रकल्पाचे नाव 'कुडागिरी धुनियार रेक प्रोजेक्ट' (Kudagiri Dhuniyaar Wreck Project) असे आहे. तो कुडागिरी पिकनिक बेटाजवळच्या खाडीत उभारला गेला आहे. स्थानिक दिवेही भाषेत 'धुनी' म्हणजे 'पक्षी'. त्यात डॉर्नियर विमानाच्या नावातला 'यार' हा शब्द जोडून 'धुनियार' (Dhuniyaar) हे नाव ठरवण्यात आले. आकाशात उडणारे हे लोखंडी पक्षी आता समुद्राच्या तळाशी विसावले असून सागरी जीवांसाठी नवे घर बनत आहेत.

ही दोन्ही विमाने एकेकाळी मालदीवच्या हवाई वाहतुकीचा मुख्य कणा मानली जात होती. २००० सालापर्यंत त्यांनी देशाच्या सरकारी एअरलाइनमध्ये उड्डाणे केली. डॉर्नियर २२८ हे दोन इंजिनांचे विमान असून अगदी कमी लांबीच्या धावपट्टीवरूनही उड्डाण आणि अवतरण (STOL) करू शकते. धावपट्ट्यांची लांबी मर्यादित असलेल्या या छोट्या बेटांच्या देशात हे १९ आसनी विमान प्रवासी वाहतूक, मालवाहतूक आणि आणीबाणीच्या मोहिमांसाठी खूप उपयोगी ठरले होते.

सेवेतून बाहेर पडल्यानंतर ही विमाने Hulhule विमानतळावर उभी होती. त्यांना भंगारात काढण्याऐवजी मालदीव सरकारने सागरी पर्यावरणाचे रक्षण आणि पर्यटनाला नवी दिशा देण्यासाठी त्यांचा पुन्हा वापर करायचे ठरवले.

एवढे मोठे विमान समुद्रात सुरक्षितपणे बसवणे हे आव्हानात्मक काम होते. हा प्रकल्प मालदीव हाऊसिंग डेव्हलपमेंट कॉर्पोरेशन (HDC), मालदीव मार्केटिंग अँड पब्लिक रिलेशन्स कॉर्पोरेशन (MMPRC) आणि मालदीव ट्रान्सपोर्ट अँड कॉन्ट्रॅक्टिंग कंपनी (MTCC) यांनी मिळून पूर्ण केला. विमाने बार्जवरून खाडीत आणली गेली आणि मोठ्या क्रेनच्या मदतीने सुमारे १२ मीटर (३९ फूट) खोल तळाशी हळूवारपणे सोडण्यात आली.

जोरदार प्रवाहामुळे विमाने उलटू नयेत किंवा जागेवरून हलू नयेत, म्हणून त्यांच्या बाह्य सांगाड्याला आणि पंखांना खास जड वजने जोडली आहेत. पाण्यात सोडण्यापूर्वी विमानातले इंधन, तेल आणि पर्यावरणाला हानी करणारे सर्व घातक रासायनिक पदार्थ पूर्णपणे काढून स्वच्छ करण्यात आले, जेणेकरून सागरी पर्यावरणाला कोणतीही हानी पोहोचू नये.

विमानांच्या सांगाड्यावर प्रवाळांची (Corals) वाढ व्हावी यासाठी संवर्धन पथकांनी विशेष प्रयत्न केले आहेत. आंतरराष्ट्रीय माध्यमांचे प्रतिनिधी आणि सागरी तज्ज्ञांनी प्रवाळांचे जिवंत तुकडे खास चौकटींना जोडून विमानाच्या सांगाड्यावर आणि आजूबाजूला लावले. कालांतराने विमानांवर प्रवाळांचे जाळे तयार होईल आणि रंगीबेरंगी मासे, कासव व इतर सागरी जीव तिथे आपले घर करतील.

हे ठिकाण फक्त १२ मीटर खोलीवर असल्याने केवळ व्यावसायिक स्कुबा डायव्हर्सच नाही, तर स्नॉर्केलर्स आणि फ्री-डायव्हर्सही पाण्याच्या पृष्ठभागावरून विमानांचे दृश्य पाहू शकतील. मालदीवच्या नितळ निळ्या पाण्यात तळाशी पडलेले विमान आणि त्याभोवती फिरणारे मासे पाहणे जगभरातील पर्यटकांसाठी अविस्मरणीय अनुभव ठरेल, असे या वृत्तात म्हटले आहे. पर्यटनाला चालना देतानाच सागरी जीवसृष्टीला नवे जीवन देणारा हा प्रकल्प जगासाठी आदर्श ठरत आहे.