एकाच महासत्तेवर अवलंबून राहू नका, भारताशी मैत्री निर्णायक: नेतान्याहू यांचे विधान

इस्रायलचे पंतप्रधान बेंजामिन नेतान्याहू यांनी आंतरराष्ट्रीय राजकारणात चर्चा घडवणारे विधान केले आहे. देशातील सार्वत्रिक निवडणुका जवळ आलेल्या असताना एका कार्यक्रमात ते बोलत होते. अमेरिकेतील राजकीय स्थैर्याबद्दल त्यांनी शंका व्यक्त केली. पुढे अमेरिकेत इस्रायलच्या विरोधात भूमिका घेणारा राष्ट्राध्यक्ष निवडून येऊ शकतो, अशी चिंता त्यांनी जाहीरपणे बोलून दाखवली.

इस्रायलने फक्त एकाच महासत्तेवर अवलंबून राहू नये, जगभरात नवे मित्र जोडले पाहिजेत, असा स्पष्ट संदेश त्यांनी दिला. याच संदर्भात त्यांनी भारताचा खास उल्लेख केला. भारतासोबतची मैत्री इस्रायलच्या भविष्यासाठी अत्यंत निर्णायक आहे, असे मत त्यांनी मांडले.

इस्रायलमध्ये २७ ऑक्टोबरला निवडणुका होणार आहेत. त्याआधी अवघे काही दिवस उरले असताना हे वक्तव्य आले, त्यामुळे आंतरराष्ट्रीय आणि दोन्ही देशांतील राजकीय वर्तुळात खळबळ उडाली आहे. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नेतान्याहू यांच्या पुनर्निवडणुकीला जाहीर पाठिंबा दिला आणि त्यानंतर काही तासांतच नेतान्याहू यांनी हे विधान केले. त्यामुळे यामागे जागतिक रणनीती आहे की इस्रायली मतदारांना आपलेसे करण्याची निवडणूक रणनीती, यावर आता जगभर चर्चा सुरू आहे.

आपल्या भाषणात नेतान्याहू यांनी आंतरराष्ट्रीय संबंधांतील चढ-उतारांकडे लक्ष वेधले. अमेरिकेशी इस्रायलचे ऐतिहासिक आणि जवळचे संबंध आहेत, पण पुढे या संबंधांत कठीण प्रसंग येऊ शकतात, असे ते म्हणाले. येत्या दोन ते चार वर्षांत अमेरिकेत इस्रायलच्या धोरणांशी सहमत नसलेला किंवा थेट विरोध करणारा नेता सत्तेवर येऊ शकतो, ही शक्यता नाकारता येत नाही. अशा वेळी इस्रायलचे राष्ट्रीय हित जपणे हीच सर्वात मोठी प्राधान्याची गोष्ट असली पाहिजे, असेही त्यांनी सांगितले.

तज्ज्ञांच्या मते, नेतान्याहू यांचा हा इशारा अमेरिकेच्या अंतर्गत राजकारणातील बदलत्या समीकरणांवर आधारित आहे. अमेरिकेतील डेमोक्रॅटिक पक्षातील एक गट इस्रायलच्या कठोर लष्करी धोरणांवर आणि पॅलेस्टाईन मुद्द्यावर सतत टीका करत आला आहे. बराक ओबामा आणि जो बायडेन यांच्या कार्यकाळात नेतान्याहू प्रशासनाचे अमेरिकेशी संबंध अनेकदा ताणलेले राहिले होते. भविष्यातील राजकीय धोके ओळखून इस्रायलने आधीपासूनच तयारी केली पाहिजे, असा नेतान्याहू यांचा मुद्दा आहे.

अमेरिकेवरील अवलंबित्व कमी करण्यासाठी नेतान्याहू यांनी ज्या देशांची नावे आधी घेतली, त्यात भारताचे नाव सर्वात वर होते. भारत ही जगातील सर्वात मोठी लोकशाही आणि वेगाने वाढणारी आर्थिक व लष्करी महासत्ता आहे. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि नेतान्याहू यांची वैयक्तिक मैत्री आहे, तसेच संरक्षण, तंत्रज्ञान आणि शेती क्षेत्रातील दोन्ही देशांचे सहकार्य गेल्या काही वर्षांत अभूतपूर्व टप्प्यावर पोहोचले आहे.

इस्रायलने आशिया आणि लॅटिन अमेरिकेतील देशांशी नाते अधिक घट्ट केले पाहिजे, असेही नेतान्याहू यांनी स्पष्ट केले. ब्राझीलमध्ये येणाऱ्या राजकीय बदलांचा उल्लेख करून, जगात इस्रायलची ओळख विश्वासू आणि उपयुक्त भागीदार अशी झाली पाहिजे, यावर त्यांनी भर दिला. भारतासारख्या मित्रदेशाशी असलेली भागीदारी इस्रायलला जागतिक पातळीवर मजबूत संतुलन आणि सुरक्षा कवच देऊ शकते, असा विश्वास त्यांनी व्यक्त केला.

इस्रायली राजकारणातील जाणकारांच्या मते, हे विधान नेतान्याहू यांच्या निवडणूक धोरणाचा भाग असू शकते. आपण फक्त अमेरिकेच्या दबावाला बळी पडत नाही, तर इस्रायलच्या सुरक्षेसाठी जगातील इतर महासत्तांशी स्वतंत्रपणे व्यवहार करू शकतो, हे मतदारांना दाखवणे ही त्यांची रणनीती असू शकते. या भूमिकेचा अमेरिका आणि इस्रायलमधील द्विपक्षीय संबंधांवर दीर्घकाळात काय परिणाम होतो, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरेल.