शिक्षक दिनी युनेस्कोचा इशारा: २०३० पर्यंत जगाला ४.४ कोटी जादा शिक्षक लागतील

दरवर्षी ५ ऑक्टोबरला जागतिक शिक्षक दिन साजरा केला जातो. या दिवशी शिक्षकांच्या योगदानाची आठवण तर काढली जातेच, पण शिक्षक कोणत्या कठीण परिस्थितीत काम करतात आणि शिक्षण व्यवस्था त्यांना व्यावसायिक आणि आर्थिक पातळीवर किती साथ देत आहे, याकडेही लक्ष वेधले जाते. यंदाचा म्हणजे २०२६ चा शिक्षक दिन जरा खास आहे, कारण शिक्षकांच्या स्थितीबाबत १९६६ मध्ये तयार झालेल्या आंतरराष्ट्रीय शिफारशींना या वर्षी ६० वर्षे पूर्ण होत आहेत.

याच निमित्ताने युनेस्कोने (UNESCO) एक मोठा इशारा दिला आहे. २०३० पर्यंत प्राथमिक आणि माध्यमिक शिक्षण सर्वांपर्यंत पोहोचवण्याचे उद्दिष्ट गाठायचे असेल, तर जगाला तब्बल ४.४ कोटी अतिरिक्त शिक्षक लागतील, असे युनेस्कोने म्हटले आहे.

हा दिवस ५ ऑक्टोबरलाच का साजरा होतो, हे इतिहासात दडले आहे. ५ ऑक्टोबर १९६६ रोजी युनेस्को आणि आंतरराष्ट्रीय श्रम संघटना (ILO) यांनी मिळून भरवलेल्या एका विशेष आंतरराष्ट्रीय परिषदेत शिक्षकांच्या स्थितीबाबत एक महत्त्वाची शिफारस स्वीकारण्यात आली. त्यात शिक्षकांचे हक्क आणि जबाबदाऱ्या, त्यांची पूर्वतयारी, भरती, रोजगार तसेच अध्यापनाची परिस्थिती यांबाबतची आंतरराष्ट्रीय मानके ठरवण्यात आली होती. त्या दिवसाच्या आठवणीसाठी १९९४ पासून दरवर्षी ५ ऑक्टोबरला हा दिन साजरा होऊ लागला.

यंदाची थीम युनेस्कोने ठरवली आहे: "Standing with teachers: 60 years of protecting the profession, advancing its status and shaping our futures". शिक्षकांना फक्त धन्यवाद देणे एवढाच या थीमचा हेतू नाही. शिक्षकांनी आपले काम चांगल्या प्रकारे करावे यासाठी लागणारी व्यावसायिक आणि आर्थिक मदत शिक्षण प्रणाली खरोखर देत आहे का, हा कळीचा प्रश्न त्यातून उपस्थित केला जातो.

गेल्या सहा दशकांत शिक्षण आणि समाज दोन्हीत मोठे बदल झाले आहेत. आजच्या डिजिटल युगात शिक्षकांसमोर डिजिटल तंत्रज्ञान, हवामान बदल, स्थलांतर आणि विस्थापन अशी नवी आव्हाने उभी राहिली आहेत. शिक्षकांची स्वायत्तता, धोरण ठरवण्याच्या प्रक्रियेतील त्यांचा सहभाग, वेतन, वाढता कामाचा ताण आणि कामाचे वातावरण हे मुद्देही महत्त्वाचे ठरले आहेत. म्हणूनच बदललेल्या परिस्थितीशी आंतरराष्ट्रीय मानकांचा मेळ बसावा यासाठी या शिफारशींची पुनर्रचना आणि समीक्षा सध्या सुरू आहे.

युनेस्कोच्या अहवालानुसार २०२३ ते २०३० या काळात शिक्षण क्षेत्रासमोर फक्त नवे शिक्षक भरती करण्याचेच आव्हान नाही. सध्या काम करत असलेल्या शिक्षकांना या पेशात टिकवून ठेवणे, त्यांना चांगली कामाची परिस्थिती आणि योग्य साथ देणे हेही तितकेच महत्त्वाचे असणार आहे.

यंदाचा मुख्य जागतिक सोहळा ५ ऑक्टोबरला पेरिस (फ्रान्स) येथील युनेस्कोच्या मुख्यालयात आयोजित केला आहे. जगभरातून आलेले शिक्षक, शिक्षण मंत्री आणि शिक्षण क्षेत्रातील इतर मान्यवर त्यात सहभागी होत आहेत. शिक्षकांचे हक्क, त्यांच्या कामाची परिस्थिती आणि बदलत्या शिक्षण प्रणालीतील त्यांची भूमिका यावर ते सखोल चर्चा करत आहेत.