एमबीबीएस डॉक्टर काय काम करतात, किती पगार मिळतो आणि क्लिनिक काढता येते का
एमबीबीएस पदवीनंतर डॉक्टरांना कोणती कामे करता येतात, कुठे नोकरी मिळते, स्वतःचे क्लिनिक कसे सुरू करायचे आणि पगार किती असतो, याची माहिती.
छायाचित्रे सत्यापित केलेली नाहीत
आजारी पडलो किंवा हॉस्पिटलचा विषय निघाला की पांढरा कोट घातलेला एमबीबीएस डॉक्टर डोळ्यांसमोर येतो. भारतात डॉक्टर होण्याच्या वाटेवरची ही पहिली आणि भक्कम पायरी मानली जाते. एमबीबीएस डॉक्टर ऑपरेशन करू शकतो का, की तो फक्त प्राथमिक उपचारच करतो, असा प्रश्न अनेकांच्या मनात असतो. या पदवीबद्दल, डॉक्टरांच्या कामाबद्दल आणि त्यांच्या कमाईबद्दलही लोकांना बरेच प्रश्न पडतात.
एमबीबीएस म्हणजे बॅचलर ऑफ मेडिसिन अँड बॅचलर ऑफ सर्जरी. ही पदवी मिळाली की व्यक्ती फिजिशियन होते. हा प्रवास साडेपाच वर्षांचा असतो. त्यात साडेचार वर्षे अभ्यास आणि एक वर्षाची अनिवार्य इंटर्नशिप येते. त्यानंतर रुग्णांवर उपचार करण्याचा कायदेशीर अधिकार डॉक्टरांना मिळतो. सरकारी हॉस्पिटलपासून स्वतःच्या क्लिनिकपर्यंत करिअरचे अनेक मार्ग त्यांच्यापुढे खुले असतात.
एमबीबीएस डॉक्टर मुख्यतः जनरल फिजिशियन किंवा प्राथमिक काळजी घेणारे फिजिशियन असतात. आजाराचे सुरुवातीचे निदान करणे आणि उपचार सुरू करणे हे त्यांचे मूळ काम. ताप, सर्दी, खोकल्यापासून रक्तदाब आणि मधुमेहासारख्या सामान्य आजारांचे निदान ते करतात. आजारानुसार योग्य औषधे लिहून देतात आणि गरज वाटली तर पॅथॉलॉजी टेस्ट किंवा स्कॅन करायला सांगतात.
आजार गंभीर असेल तर रुग्णाला कार्डिओलॉजिस्ट, न्यूरोलॉजिस्ट किंवा ऑर्थोपेडिक सर्जनसारख्या तज्ज्ञ डॉक्टरांकडे पाठवले जाते. इमर्जन्सीच्या वेळी रुग्णाचे प्राण वाचवणे, तसेच छोट्या-मोठ्या दुखापतींवर टाके घालणे आणि ड्रेसिंग करणे हीसुद्धा त्यांची कामे आहेत. ही छोटी शस्त्रक्रिया म्हणून सांगितली आहे.
एमबीबीएसची पदवी संपूर्ण देशात मान्य आहे. शिक्षण पूर्ण झाल्यावर नोकरीचे अनेक पर्याय मिळतात. केंद्र किंवा राज्य सरकारच्या मोठ्या हॉस्पिटलपासून गावागावातील प्राथमिक आरोग्य केंद्रांपर्यंत मेडिकल ऑफिसर (MO) हे पद असते. फोर्टिस, मॅक्स किंवा अपोलोसारख्या मोठ्या मल्टी-स्पेशालिटी खाजगी हॉस्पिटलमध्ये ज्युनियर रेजिडेंट (JR) किंवा इमर्जन्सी डॉक्टर म्हणून काम मिळते.
इंडियन आर्मी, नेव्ही, एअर फोर्स किंवा बीएसएफमध्ये कॅप्टन किंवा मेडिकल ऑफिसरचे पद आहे. मोठ्या कंपन्यांची मेडिकल हेल्थ सेंटर्स, फार्मास्युटिकल कंपन्या आणि रिसर्च लॅबमध्येही संधी असते.
नॅशनल मेडिकल कमिशनकडे (NMC) नोंदणी केल्यानंतर एमबीबीएस डॉक्टर स्वतःचे क्लिनिक किंवा प्रायमरी हेल्थ केअर सेंटर सुरू करू शकतात. त्यासाठी स्टेट मेडिकल कौन्सिलमध्ये नोंदणी करणे बंधनकारक आहे. बायोमेडिकल वेस्ट डिस्पोजलसाठी तसेच महानगरपालिका किंवा नगरपालिकेसारख्या स्थानिक प्राधिकरणाचे आवश्यक परवाने घ्यावे लागतात. शिवाय ते टेलि-कंसल्टेशनही देऊ शकतात.
पगार अनुभव, कामाचे ठिकाण (शहर की गाव) आणि जॉब प्रोफाइलवर अवलंबून असतो. सरकारी क्षेत्रात सुरुवातीला दरमहा ६५,००० ते ९०,००० रुपये मिळतात, यात NPA म्हणजे नॉन-प्रॅक्टिसिंग अलाउंसचा समावेश आहे. खाजगी क्षेत्रात सुरुवातीचा पगार दरमहा ५०,००० ते ७५,००० रुपयांच्या आसपास असतो.
स्वतःच्या प्रॅक्टिसमध्ये क्लिनिक योग्य ठिकाणी असेल आणि रुग्ण जास्त येत असतील, तर कमाईला वरची मर्यादा नसते. सुरुवातीला दरमहा १ लाख ते ३ लाख रुपये किंवा त्याहून जास्त सहज कमावता येतात.
बहुतेक मेडिकल ग्रॅज्युएट्स एमबीबीएसनंतर पुढच्या विशेषज्ञतेसाठी शिकतात. MD (डॉक्टर ऑफ मेडिसिन) नॉन-सर्जिकल स्पेशलायझेशनसाठी आहे, जसे बालरोगतज्ज्ञ, त्वचाविकार तज्ज्ञ, जनरल मेडिसिन. MS (मास्टर ऑफ सर्जरी) सर्जिकल स्पेशलायझेशनसाठी आहे, जसे जनरल सर्जन, ईएनटी सर्जन. DNB किंवा डिप्लोमा इतर क्लिनिकल क्षेत्रांत विशेष प्राविण्य देतो.
