बँकांचा तीन दिवसांचा संप: 28 ते 30 सप्टेंबरदरम्यान शाखांचे कामकाज बंद, UPI-ATM सुरूच राहणार

देशभरातील बँक कर्मचारी 28 ते 30 सप्टेंबर 2026 या तीन दिवसांत संपावर जाणार आहेत. वित्तीय सेवा विभाग (DFS), इंडियन बँक्स असोसिएशन (IBA) आणि बँक व्यवस्थापनाने वारंवार विनंती करूनही युनियन्सनी आपला निर्णय बदललेला नाही. कर्मचाऱ्यांसाठी पाच दिवसांचा कामाचा आठवडा लागू करण्याबाबत सरकार आणि व्यवस्थापनाकडून कोणतीही ठोस पावले उचलली गेली नसल्याने, संपावर जाण्याशिवाय आपल्याकडे पर्याय उरला नाही, असे युनियन्सचे म्हणणे आहे.

युनायटेड फोरम ऑफ बँक युनियन्सने (UFBU) मंगळवारी दिलेल्या निवेदनात सर्व युनियन्स आणि सदस्यांना 28, 29 आणि 30 सप्टेंबर रोजीच्या तीन दिवसीय संपाच्या आवाहनाची अंमलबजावणी करण्याचे स्पष्ट आवाहन केले आहे.

संपाचे हे तीन दिवस सोमवार ते बुधवार असे आहेत. पण त्याआधीचा शनिवार, म्हणजे 26 सप्टेंबर हा चौथा शनिवार असल्याने त्या दिवशी आधीच सुट्टी असेल, आणि 27 सप्टेंबर रविवार आहे. त्यामुळे या दोन सुट्ट्यांना जोडून बँका तब्बल पाच दिवस सलग बंद राहणार आहेत.

या संपामागे दोन प्रमुख कारणे आहेत, जी बँक कर्मचारी आणि व्यवस्थापन यांच्यातील दीर्घकाळच्या तणावातून समोर आली आहेत. पहिली मागणी आहे पाच दिवसांचा कामाचा आठवडा लागू करण्याची. मार्च 2024 मध्ये 12 व्या द्विपक्षीय वेतन सुधारणा करारानुसार IBA ने ही व्यवस्था मान्य केली होती. IBA आणि बँक युनियन्समध्ये सर्व शनिवार अधिकृत सुट्टी जाहीर करण्याबाबतही करार झाला होता. IBA ची मंजुरी मिळाल्यानंतर हा प्रस्ताव अंतिम मंजुरीसाठी अर्थ मंत्रालयाच्या वित्तीय सेवा विभागाकडे (DFS) पाठवण्यात आला. मात्र गेल्या दोन वर्षांपासून सरकारने याबाबत कोणतीही अधिसूचना काढलेली नाही, आणि यामुळेच युनियन्समध्ये तीव्र नाराजी आहे. दुसरी मागणी आहे कामगिरी-आधारित प्रोत्साहन (PLI) योजना मागे घेण्याची. सध्याच्या या योजनेचे नियम आणि मूल्यांकनाचे निकष अव्यवहार्य आणि भेदभावपूर्ण असल्याचा आरोप युनियन्सनी केला आहे. समान लाभ देण्याऐवजी ही योजना कर्मचाऱ्यांमध्ये अनावश्यक स्पर्धा आणि कामाचा ताण वाढवत असल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.

स्टेट बँक ऑफ इंडिया आणि कॅनरा बँकेने आपापल्या ग्राहकांसाठी आधीच सूचना जारी केल्या आहेत. संपाच्या काळात शाखेत जाऊन करावी लागणारी कामे रखडण्याची शक्यता असल्याने, ग्राहकांनी 28 सप्टेंबरच्या आधीच अशी कामे उरकून घ्यावीत असा सल्ला देण्यात आला आहे. पंजाब नॅशनल बँकेने आपल्या कर्मचाऱ्यांना संपात सहभागी न होण्याचे आणि बँकेच्या प्रगतीसाठी योगदान देत राहण्याचे आवाहन केले आहे. बँक ऑफ बडोदानेही आपल्या आवाहनात म्हटले आहे की, लाखो कुटुंबे, निवृत्तीवेतनधारक, उद्योजक आणि व्यावसायिक रोज आपल्यावर अवलंबून असतात आणि प्रत्येक ग्राहकाला अखंड सेवा मिळावी यासाठी सर्वांनी एकत्र काम करावे.

रोख रक्कम काढण्यात मात्र अडचण येणार नाही. SBI ने संपाच्या काळात ATM आणि ADWM वापरून रोख रक्कम काढता येईल असे स्पष्ट केले आहे, तर कॅनरा बँकेनेही ATM/BNA हा पर्याय उपलब्ध असल्याचे सांगितले आहे. यूपीआय सेवांवरही या संपाचा कोणताही परिणाम होणार नाही. SBI ने ग्राहकांना इंटरनेट बँकिंग, योनो, मोबाईल बँकिंग आणि यूपीआय वापरण्याचा सल्ला दिला आहे, तर कॅनरा बँकेनेही मोबाईल आणि इंटरनेट बँकिंगसोबत आपले यूपीआय ॲप वापरण्यास सांगितले आहे. म्हणजेच डिजिटल पेमेंट आणि ऑनलाइन बँकिंगचा पर्याय संपाच्या काळातही ग्राहकांसाठी खुला असेल.

अर्थ मंत्रालयाच्या वित्तीय सेवा विभागाने (DFS) सोमवारी सार्वजनिक क्षेत्रातील बँकांच्या (PSB) प्रमुखांसोबत आढावा बैठक घेतली आणि संभाव्य व्यत्यय कमी करण्यासाठी सज्ज राहण्याचा सल्ला दिला. संपामुळे बँकिंग सेवा विस्कळीत होतात, जनतेची गैरसोय होते, बँकेच्या कामकाजावर परिणाम होतो आणि अखेरीस बँक कर्मचाऱ्यांच्याच हिताला बाधा पोहोचते, तर संपातून कोणतेही ठोस परिणाम साधले जात नाहीत, असे मंत्रालयाने म्हटले आहे. कर्मचाऱ्यांच्या कल्याणासाठी आणि त्यांच्या खऱ्या समस्या संवादातून सोडवण्यासाठी सरकार कटिबद्ध असल्याचेही मंत्रालयाने नमूद केले. मंत्रालयाच्या म्हणण्यानुसार युनियन्सच्या बहुतांश मागण्या आधीच सोडवण्यात आल्या असून उर्वरित मागण्यांवर अजूनही विचार सुरू आहे. कर्मचाऱ्यांनी संप न करता संवादाच्या मार्गाने तोडगा काढावा आणि बँकिंग सेवा विनाव्यत्यय सुरू ठेवाव्यात, असे आवाहन मंत्रालयाने केले आहे.