आरोग्य क्षेत्रासाठी केंद्राचा आराखडा; अनुप्रिया पटेल यांनी दिल्लीतील परिषदेत मांडली दिशा

विकसित भारत 2047 चे उद्दिष्ट गाठायचे असेल तर आरोग्य क्षेत्र अधिक मजबूत, सहज उपलब्ध होणारे आणि आधुनिक करायचे, असा व्यापक आराखडा केंद्र सरकारने तयार केला आहे. नवी दिल्लीत झालेल्या India Health Summit & Awards 2026 मध्ये केंद्रीय आरोग्य आणि कुटुंब कल्याण राज्यमंत्री अनुप्रिया पटेल (Anupriya Patel) यांनी आरोग्य क्षेत्राच्या पुढच्या वाटचालीचा रोडमॅप मांडला.

देशातील नागरिक निरोगी असले पाहिजेत आणि प्रत्येकाला परवडणारी, चांगल्या दर्जाची वैद्यकीय सेवा मिळाली पाहिजे, तरच विकसित भारताचे स्वप्न पूर्ण होईल, असे पटेल यांनी यावेळी सांगितले.

गेस्ट ऑफ ऑनर म्हणून बोलताना पटेल म्हणाल्या की, गेल्या 12 वर्षांत सरकारच्या आरोग्य धोरणांमध्ये मोठे बदल झाले आहेत. आर्थिक वर्ष 2013-14 मध्ये आरोग्य क्षेत्राचे बजेट सुमारे 37,000 कोटी रुपये होते. गेल्या 12 वर्षांत ते चार पटींपेक्षा जास्त वाढले आहे. सरकारचा आरोग्यावरील खर्च वाढल्यामुळे लोकांना उपचारासाठी स्वतःच्या खिशातून करावा लागणारा खर्च (Out-of-pocket expenditure) 64 टक्क्यांवरून कमी होऊन आता सुमारे 43 टक्क्यांवर आला आहे, असेही त्यांनी सांगितले. आयुष्मान भारत योजनेतून देशातील 62 कोटी नागरिकांना वर्षाला 5 लाख रुपयांपर्यंतच्या मोफत उपचारांचे कवच मिळत आहे, असे त्यांनी सांगितले.

आरोग्य सेवा घराघरांपर्यंत नेण्यासाठी सरकारने डिजिटल प्लॅटफॉर्मचा वापर सुरू केला आहे, असे पटेल यांनी सांगितले. देशात उभ्या केलेल्या आयुष्मान आरोग्य मंदिरांमध्ये आता 12 प्रकारच्या सेवा दिल्या जातात. ई-संजीवनी या टेलीमेडिसिन नेटवर्कमुळे ग्रामीण भागातील लोकांना तज्ज्ञ डॉक्टरांचा सल्ला सहज मिळतो आहे. क्लिनिकल निर्णय प्रणाली, नव्या औषधांचा शोध आणि मेडिकल डेटाचे विश्लेषण यासाठी कृत्रिम बुद्धिमत्तेचा (AI) वापर मोठ्या प्रमाणात वाढवला जात आहे. देशातील AIIMS संस्थांची संख्या 23 वर नेण्यात आली असून उत्तर प्रदेशातील गोरखपूर आणि रायबरेली येथेही AIIMS सुरू आहेत, असे त्यांनी सांगितले.

अमृत फार्मसी आणि जन औषधी केंद्रांतून जेनेरिक औषधे 70 ते 80 टक्क्यांपर्यंत कमी दराने उपलब्ध करून दिली जात आहेत. कर्करोगावरील 17 औषधांवरचे मूळ सीमाशुल्क पूर्णपणे रद्द केले आहे. दुर्धर आजारांवरचे उपचार अधिक सोपे केले जात आहेत. टीबी निर्मूलनासाठी एआय-आधारित हँडहेल्ड एक्स-रे उपकरणे वापरली जात आहेत.

याच परिषदेत दिल्लीचे आरोग्य मंत्री डॉ. पंकज सिंह यांनी घोषणा केली की, लोकांच्या घराजवळ चांगल्या आरोग्य सुविधा मिळाव्यात म्हणून दिल्ली सरकार पुढील वर्षी चार नवी रुग्णालये सुरू करणार आहे. दिल्लीत सुमारे 450 आयुष्मान आरोग्य मंदिरे सुरू झाली असून तिथे जवळपास 100 प्रकारच्या तपासण्यांची सोय आहे, असेही त्यांनी सांगितले.

'Bridging Worlds: Integrating Ayush and Modern Medicine' या सत्रात केंद्रीय मंत्री प्रतापराव जाधव यांनी सांगितले की, पारंपरिक आणि आधुनिक वैद्यकीय पद्धतींमध्ये कोणताही संघर्ष नाही. रुग्णाच्या गरजेनुसार योग्य उपचार देणे हीच सर्वात मोठी प्राथमिकता असली पाहिजे. मात्र प्रत्येक पारंपरिक उपचार वैज्ञानिक निकषांवर कितपत टिकतो, याचीही नीट तपासणी व्हायला हवी, असे जाधव यांनी म्हटले.

या सोहळ्यात वैद्यकीय क्षेत्रात उत्कृष्ट कामगिरी करणाऱ्या देशातील 35 प्रमुख हेल्थकेअर संस्था, हॉस्पिटल नेटवर्क्स आणि स्पेशालिटी चेन्स यांचा त्यांच्या क्लिनिकल उत्कृष्टतेबद्दल सन्मान करण्यात आला. Onextel Communication Media च्या सहकार्याने झालेल्या या परिषदेत नोव्हार्टिस (Novartis) को-पावर्ड पार्टनर म्हणून सहभागी झाले होते.