गर्भावस्थेत विसरभोळेपणा का वाढतो? खारघरच्या डॉ. सुरभी सिद्धार्थ यांनी सांगितली कारणे

गर्भावस्थेत घरातली एखादी वस्तू कुठे ठेवली ते आठवत नाही, डॉक्टरांकडे जायचे राहून जाते किंवा काम करता करता पुढे काय करायचे होते तेच लक्षात येत नाही, असे काही महिलांच्या बाबतीत घडते. या काळात विसरभोळेपणा वाढल्याचे किंवा एखाद्या गोष्टीवर लक्ष केंद्रित करणे कठीण जात असल्याचे जाणवू शकते. गर्भावस्थेत होणाऱ्या या बदलांना 'प्रेग्नन्सी ब्रेन' असे म्हटले जाते. खारघर येथील मदरहुड हॉस्पिटलच्या प्रसूती आणि स्त्रीरोग तज्ज्ञ डॉ. सुरभी सिद्धार्थ यांनी याबाबत माहिती दिली आहे.

डॉ. सिद्धार्थ यांच्या माहितीनुसार, हार्मोन्समधील बदल, अपुरी झोप, शारीरिक थकवा आणि मानसिक ताण यांमुळे असे होऊ शकते. मात्र हा त्रास सतत जाणवत असेल किंवा दैनंदिन कामांमध्ये अडथळा येत असेल, तर त्याकडे दुर्लक्ष करू नये, असेही त्यांनी म्हटले आहे.

हार्मोन्सच्या बाबतीत त्यांनी सांगितले की, गर्भधारणेत इस्ट्रोजेन आणि प्रोजेस्टेरॉन यांसारख्या हार्मोन्सच्या पातळीत मोठे बदल होतात. या बदलांचा मानसिक स्थिती, झोप आणि मेंदूच्या कार्यावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे काही महिलांना नेहमीपेक्षा जास्त विसरभोळेपणा जाणवतो किंवा एखाद्या कामावर लक्ष केंद्रित करणे कठीण जाते.

झोपेबद्दल त्यांनी सांगितले की, गर्भावस्थेत वारंवार लघवीला जावे लागणे, छातीत जळजळ होणे, शारीरिक अस्वस्थता किंवा झोपण्यासाठी आरामदायी स्थिती न मिळणे यामुळे झोपेच्या अडचणी येऊ शकतात. पुरेशी आणि गाढ झोप न मिळाल्यास स्मरणशक्ती, एकाग्रता आणि विचार करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होऊ शकतो.

गर्भवती महिलेच्या मनात बाळाच्या जन्माची तयारी, डॉक्टरांच्या भेटी, तपासण्या, घरातले नियोजन आणि बाळाच्या आरोग्याची काळजी अशा अनेक गोष्टी एकाच वेळी सुरू असतात. त्यामुळे रोजच्या कामांवर लक्ष केंद्रित करणे कठीण होऊ शकते, असे डॉ. सिद्धार्थ यांनी म्हटले आहे. गर्भधारणा, प्रसूती, आर्थिक नियोजन, नोकरी आणि पालकत्वाची जबाबदारी याबद्दलची चिंता आणि मानसिक ताण यामुळेही लक्ष विचलित होऊन काही गोष्टी विसरण्याचे प्रमाण वाढू शकते.

शारीरिक थकव्याबद्दल त्यांनी सांगितले की, विशेषतः गर्भावस्थेच्या पहिल्या आणि तिसऱ्या तिमाहीत अनेक महिलांना जास्त थकवा जाणवतो. शरीरातील ऊर्जा कमी झाल्यास काम करण्याची क्षमता आणि एकाग्रताही कमी होऊ शकते.

हा अनुभव प्रत्येक महिलेला सारखाच येतो असे नाही. काहींना किरकोळ गोष्टी विसरण्याचा त्रास होतो, तर काहींना कामावर लक्ष ठेवण्यात अडचण येते. वस्तू कुठे ठेवली ते आठवत नाही, डॉक्टरांकडे जाणे किंवा एखादे महत्त्वाचे काम विसरले जाते, बोलताना काय सांगायचे होते ते अचानक आठवत नाही, एखाद्या कामावर दीर्घकाळ लक्ष टिकवणे कठीण जाते, नेहमीपेक्षा जास्त वेळा आठवण करून द्यावी लागते आणि विचारांची गती मंदावल्यासारखी वाटते किंवा लक्ष वारंवार विचलित होते, अशी या विसरभोळेपणाची लक्षणे डॉ. सिद्धार्थ यांनी सांगितली.

दैनंदिन कामांचे नियोजन आणि एकाग्रता टिकवण्यासाठी काही साध्या सवयी उपयोगी ठरू शकतात, असे त्यांनी म्हटले आहे. झोपण्या-उठण्याची वेळ नियमित ठेवणे आणि शक्य असल्यास दिवसभरात थोडी विश्रांती घेणे, डॉक्टरांकडे जाणे, औषधे आणि महत्त्वाची कामे मोबाईलमध्ये किंवा वहीत लिहून ठेवणे, एका वेळी एकच काम करणे, चाव्या, मोबाईल, कागदपत्रे अशा गरजेच्या वस्तू नेहमी एकाच जागी ठेवणे, नियमित आणि संतुलित आहार घेणे आणि शरीरात पाण्याची कमतरता होऊ न देणे, या सवयी त्यांनी सांगितल्या. डॉक्टरांनी परवानगी दिल्यास चालणे किंवा गर्भावस्थेसाठी योग्य व्यायाम करावा, मानसिकदृष्ट्या थकवणारे काम करताना अधूनमधून छोटे ब्रेक घ्यावेत आणि चिंता किंवा मानसिक ताण सतत जाणवत असल्यास डॉक्टरांशी मोकळेपणाने बोलावे, असेही त्यांनी म्हटले आहे.

डॉ. सिद्धार्थ यांच्या म्हणण्यानुसार, गर्भावस्थेतील विसरभोळेपणामागे फक्त हार्मोन्समधील बदल कारणीभूत असतात असे नाही. विसरण्याचा त्रास तीव्र असेल, अचानक वाढला असेल किंवा त्यामुळे रोजच्या जीवनावर लक्षणीय परिणाम होत असेल, तर स्त्रीरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा. सतत थकवा, चक्कर येणे, अशक्तपणा किंवा इतर लक्षणे असल्यास रक्तक्षय (ॲनिमिया), थायरॉईडचे विकार, झोपेच्या समस्या किंवा इतर आरोग्यविषयक कारणांची तपासणी आवश्यक ठरू शकते, आणि लक्षणांनुसार डॉक्टर योग्य तपासण्या सुचवू शकतात.

अधूनमधून एखादी गोष्ट विसरणे सहसा चिंतेचे कारण नसते, असे त्यांनी सांगितले. मात्र पुरेशी विश्रांती घेणे, नियमित दिनचर्या पाळणे आणि कामांचे अचूक नियोजन करणे उपयुक्त ठरते. विसरभोळेपणा तीव्र किंवा सतत जाणवत असल्यास तो गर्भावस्थेचा सामान्य भाग समजून दुर्लक्ष न करता वैद्यकीय सल्ला घेणे गरजेचे आहे, असे डॉ. सिद्धार्थ यांनी म्हटले आहे.