अमेरिकेत मध्यावधी मतमोजणी सुरू; काँग्रेसवरील रिपब्लिकनांच्या पकडीची कसोटी

अमेरिकेत मध्यावधी निवडणुकीचे मतदान संपले असून आता मतमोजणी वेगाने सुरू झाली आहे. या निकालांवरून अमेरिकेच्या राजकारणाची पुढची दिशा ठरणार आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या रिपब्लिकन पक्षासमोर अमेरिकन काँग्रेसमधील आपले वर्चस्व टिकवण्याचे मोठे आव्हान आहे. मंगळवारी देशातील लाखो नागरिकांनी मतदान केले.

या मतदानातून रिपब्लिकन पक्षाचा संसदेवरचा ताबा कायम राहणार की विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्ष खालच्या सभागृहात, म्हणजे हाउस ऑफ रिप्रेझेंटेटिव्हजमध्ये बाजी मारणार, याचा फैसला होईल. वरिष्ठ सभागृह असलेल्या सीनेटमध्ये मात्र दोन्ही पक्षांत अत्यंत अटीतटीची लढत सुरू आहे.

अमेरिकेच्या राजकीय इतिहासाकडे पाहिले तर दुसऱ्या महायुद्धानंतर जवळपास प्रत्येक मध्यावधी निवडणुकीत सत्ताधारी राष्ट्राध्यक्षांच्या पक्षाला पराभवाचा झटका बसला आहे. ट्रम्प यांची अप्रूवल रेटिंग सध्या सर्वकालीन निच्चांकी पातळीजवळ पोहोचली आहे. इराणसोबतचा लष्करी वाद, इंधनाचे भडकलेले भाव आणि वाढती महागाई यामुळे अमेरिकन नागरिक कमालीचे नाराज आहेत.

एक्झिट पोलनुसार सुमारे 50 टक्के मतदारांनी ही निवडणूक ट्रम्प सरकारविरोधात राग व्यक्त करण्याचे माध्यम म्हणून वापरली. सुमारे 75 टक्के मतदारांनी देशाच्या सध्याच्या वाटचालीबद्दल तीव्र असंतोष व्यक्त केला. तसेच 70 टक्के मतदारांच्या मते काँग्रेसने अध्यक्षांच्या अधिकारांवर अधिक नियंत्रण ठेवले पाहिजे. ट्रम्प यांनी आपल्या समर्थकांना स्वतः ट्रम्प रिंगणात आहेत असे समजून मतदान करण्याचे आवाहन केले होते. विरोधकांनीही हाच मुद्दा आपल्या प्रचाराचा मुख्य केंद्रबिंदू केला.

प्रतिनिधी गृहातील सर्व 435 जागांसाठी मतदान झाले. तिथे बहुमत मिळवण्यासाठी डेमोक्रॅट्सना रिपब्लिकन पक्षाकडून किमान 3 जागा हिरावून घ्याव्या लागतील. 47 जागांवर अत्यंत चुरशीची लढत आहे. बाकीच्या जागांवर अपेक्षेप्रमाणे निकाल लागले तर डेमोक्रॅट्सना या 47 पैकी फक्त 13 जागा जिंकाव्या लागतील.

सीनेटच्या 100 पैकी 35 जागांसाठी मतदान झाले. तिथे बहुमतासाठी डेमोक्रॅट्सना 4 नव्या जागा जिंकाव्या लागतील, पण त्यांच्यासाठी सीनेटचा रस्ता कठीण मानला जात आहे. स्वतःच्या सर्व जागा राखण्यासोबतच अलास्का, आयोवा, कन्सॉस, नेब्रास्का, ओहायो, साउथ कॅरोलिना आणि टेक्सास या राज्यांतही त्यांना जिंकावे लागेल. 2024 च्या निवडणुकीत ट्रम्प यांनी ही राज्ये दोन अंकी फरकाने जिंकली होती.

ट्रम्प यांनी यापूर्वीही अनेकदा निवडणुकांत फेरफार आणि धांदलीचे आरोप केले आहेत. त्यामुळे रिपब्लिकन पक्षाचा पराभव झाला तर ट्रम्प न्यायालयात जाऊन निकालांना आव्हान देतील, अशी शक्यता कायदेतज्ज्ञ आणि विरोधी नेत्यांनी व्यक्त केली आहे.

दरम्यान, निवडणूक निष्पक्ष व्हावी म्हणून अमेरिकेच्या न्याय विभागाने सर्व 50 राज्यांत सुमारे 1,000 निवडणूक निरीक्षक आणि देखरेख पथके नेमली आहेत. अमेरिकेच्या इतिहासातील ही सर्वात मोठी निवडणूक देखरेख मोहीम असल्याचे प्रशासनाने म्हटले आहे. डेमोक्रॅटिक पक्षाने मात्र या कारवाईवर टीका केली असून, हा मतदारांवर दबाव आणण्याचा किंवा त्यांना घाबरवण्याचा प्रयत्न असल्याचा आरोप केला आहे.