अमेरिकेत मध्यावधी निवडणुकीसाठी मतदान सुरू, काँग्रेसवर कोणाचा ताबा राहणार ते ठरणार

अमेरिकेत आज मध्यावधी निवडणुकीसाठी मतदान होत आहे. डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या अध्यक्षपदाची शेवटची दोन वर्षे उरली आहेत. या काळात काँग्रेसवर कोणाचा ताबा राहील, हे ठरवण्यासाठी लाखो नागरिक आज मतदान करत आहेत.

अमेरिकेतली निवडणूक भारतापेक्षा वेगळी असते. तिथे लोकशाही आहे, पण फक्त दोनच पक्ष आहेत, रिपब्लिकन आणि डेमोक्रॅट्स. भारतातही लोकशाही आहे, पण इथे पक्षांच्या संख्येवर कोणतीच मर्यादा नाही. अमेरिकेत उमेदवार आधीच जाहीर केले जातात आणि निवडणूक त्यांच्या नावावर लढवली जाते. हे दोन उमेदवार खुल्या मंचावर येऊन एकमेकांशी जाहीर वादविवाद करतात.

तिथे एकदा निवडणूक झाली की पुढची चार वर्षे निवडणूकच नसते, असे नाही. अर्धी मुदत संपली की मध्यावधी निवडणुका घेतल्या जातात. त्यामुळे प्रत्येक राष्ट्राध्यक्षाला दोनदा मतदारांसमोर जावे लागते. अशा अनेक गोष्टींमुळे अमेरिकेत लोकशाही जिवंत राहते, असे म्हटले जाते.

ट्रम्प राष्ट्राध्यक्ष झाल्यापासून अमेरिकेच्या आणि जगाच्या राजकारणात उलथापालथ सुरू झाली. त्यांच्या निर्णयांमुळे अमेरिका अनेकदा अडचणीत आली, अशी टीका त्यांच्यावर झाली आहे. आता त्यांचा कार्यकाळ संपायला दोनच वर्षे बाकी आहेत आणि यानंतर ते पुन्हा कधीही राष्ट्राध्यक्ष होऊ शकणार नाहीत.

अमेरिकेतल्या लोकांना सध्या सगळ्यात जास्त चिंता महागाईची आहे. ट्रम्प यांनी लादलेले आक्रमक शुल्क आणि इराणसोबतचे युद्ध नागरिकांना आवडले नाही. त्यामुळे अन्न आणि इंधनाच्या किमती खूप वाढल्या आहेत. गेल्या काही महिन्यांत ट्रम्प यांची लोकप्रियता विक्रमी पातळीपर्यंत घटली आहे. किमती वाढल्याची चिंता सगळ्याच पक्षांच्या मतदारांना आहे.

ट्रम्प यांनी देशभरात डझनभर सभा घेऊन जोरदार प्रचार केला. त्यांच्यासाठी ही निवडणूक अत्यंत महत्त्वाची आहे. ती हरले तर त्यांच्यावर बरीच बंधने येऊ शकतात आणि वातावरण आणखी बिघडले तर त्यांना पायउतारही व्हावे लागेल, अशी चर्चा रंगली आहे.

अमेरिकेच्या संसदेला काँग्रेस म्हणतात. ती दोन सदनांची आहे. पहिल्या सदनाचे नाव प्रतिनिधीगृह. त्यात एकूण ४३५ सदस्य असतात आणि त्यांचा कार्यकाळ फक्त दोन वर्षांचा असतो. प्रत्येक राज्याला लोकसंख्येच्या प्रमाणात जागा मिळतात. अर्थसंकल्प आणि आर्थिक विधेयकांमध्ये या सदनाची भूमिका महत्त्वाची असते.

दुसऱ्या सदनाला सिनेट म्हणतात. त्यात १०० सदस्य असतात. प्रत्येक राज्यातून दोन सिनेटर निवडले जातात आणि त्यांचा कार्यकाळ सहा वर्षांचा असतो. दर दोन वर्षांनी साधारण एक तृतीयांश जागांसाठी निवडणूक होते. राष्ट्राध्यक्षांच्या महत्त्वाच्या नियुक्त्या आणि आंतरराष्ट्रीय करारांना मान्यता देण्याचा अधिकार सिनेटकडे आहे.

या निवडणुकीचा परिणाम अमेरिकेबाहेरही जाणवतो, कारण जागतिक राजकारणावर आणि अर्थकारणावर अमेरिकेची पकड आहे. निवडून येण्यापूर्वी ट्रम्प यांनी नो वॉर अगेन आणि मेक अमेरिका ग्रेट अगेन (Maga) अशा घोषणा दिल्या होत्या. प्रत्यक्षात त्यांनी उलट केले, अशी टीका होते. त्यांनी टॅरिफ युद्ध छेडले, व्हेनेझुएला ताब्यात घेतले, ग्रीनलँड ताब्यात घेण्याची इच्छा व्यक्त केली आणि इराणवर युद्ध पुकारले. या निर्णयांमुळे अनेक निष्पाप लोकांना जीव गमवावा लागला आणि जगाच्या व्यापारावर टांगती तलवार आहे, असे टीकाकारांचे म्हणणे आहे. अमेरिकेतले त्यांचे चाहते मात्र खुश असतील आणि काही निर्णय अमेरिकेच्या भल्यासाठी असतील, असेही त्यात म्हटले आहे.