मध्यावधी निकालात ट्रम्प यांच्या पक्षाला फटका, डेमोक्रॅट्सची दोन्ही सभागृहांकडे वाटचाल

अमेरिकेतील मध्यावधी निवडणुकीच्या प्राथमिक निकालांमुळे रिपब्लिकन पक्षाची चिंता खूपच वाढली आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या दुसऱ्या कार्यकाळाची पहिली दोन वर्षे संपल्यानंतर ही निवडणूक झाली. मतदारांचा कौल ट्रम्प यांच्या धोरणांच्या विरोधात जात असल्याचे चित्र आहे. विरोधी डेमोक्रॅटिक पक्षाने जोरदार कामगिरी करत प्रतिनिधीगृह (House of Representatives) आणि सिनेट (Senate) या दोन्ही महत्त्वाच्या सभागृहांवर ताबा मिळवण्याच्या दिशेने पावले टाकली आहेत.

अमेरिकन संसदेतील राजकीय ताकद ठरवणारी ही निवडणूक अतिशय निर्णायक मानली जाते. प्रतिनिधीगृहाच्या सर्व ४३५ जागांसाठी आणि सिनेटच्या १०० पैकी ३५ जागांसाठी मतदान झाले. शिवाय ३६ राज्यांत गव्हर्नरपदासाठीही लोक आपला कौल देत आहेत.

प्राथमिक आकडेवारीनुसार प्रतिनिधीगृहात सत्ता बदलण्यासाठी आणि स्वतःचे बहुमत पक्के करण्यासाठी डेमोक्रॅटिक पक्षाला आणखी फक्त तीन जागा हव्यात. उच्च सभागृह मानल्या जाणाऱ्या सिनेटवर नियंत्रण मिळवण्यासाठी त्यांना चार जागा जिंकाव्या लागतील. डेमोक्रॅट्स ज्या वेगाने पुढे जात आहेत, ते पाहता दोन्ही सभागृहांत ट्रम्प यांच्या पक्षाला पराभवाला सामोरे जावे लागण्याचे संकेत मिळत आहेत.

काही मोठ्या नेत्यांच्या विजयामुळे डेमोक्रॅटिक पक्षाचा उत्साह वाढला आहे. जॉर्जिया या महत्त्वाच्या राज्यात डेमोक्रॅटिक सिनेटर जॉन ऑसॉफ (Jon Ossoff) यांनी रिपब्लिकन उमेदवार माईक कॉलिन्स यांचा पराभव केला. दुसऱ्यांदा मिळवलेला हा त्यांचा ऐतिहासिक विजय आहे. ३९ वर्षांच्या ऑसॉफ यांनी संपूर्ण प्रचारात ट्रम्प यांच्या धोरणांवर कडाडून टीका केली होती.

नॉर्थ कॅरोलिना राज्यात माजी गव्हर्नर रॉय कूपर (Roy Cooper) यांनी सिनेटची रिक्त जागा जिंकून रिपब्लिकन पक्षाला मोठा धक्का दिला. त्यांनी ट्रम्प यांचा पाठिंबा असलेल्या मायकल व्हॉटली यांचा दारुण पराभव केला. या दोन राज्यांतील विजयांमुळे सिनेटमधील बहुमताची वाट डेमोक्रॅट्ससाठी सोपी झाली आहे.

ही निवडणूक म्हणजे एका अर्थाने ट्रम्प यांच्या कारभारावर जनतेने दिलेला कौल मानला जात आहे. गेल्या वर्षी महागाई कमी करण्याचे आणि अमेरिकन अर्थव्यवस्था मजबूत करण्याचे मोठे आश्वासन देऊन ट्रम्प सत्तेवर आले होते. प्रत्यक्षात मात्र वेगळेच चित्र दिसले. ट्रम्प प्रशासनाने लावलेले कठोर आयात शुल्क (Tariffs) आणि मध्यपूर्वेतील संघर्षामुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारात वाढलेले इंधनाचे दर यांमुळे सामान्य अमेरिकन नागरिकांचे बजेट कोलमडले आहे. वाढत्या महागाईमुळे आणि आर्थिक धोरणांवरील नाराजीमुळे ट्रम्प यांचे लोकप्रियता मानांकन (Approval Rating) घसरून सुमारे ३० टक्क्यांवर आले आहे. त्याचा थेट फटका रिपब्लिकन उमेदवारांना बसल्याचे दिसते.

डेमोक्रॅटिक पक्षाला प्रतिनिधीगृहात बहुमत मिळाले, तर ट्रम्प यांच्या कायदेविषयक अजेंड्याला मोठा अडथळा येऊ शकतो. ट्रम्प प्रशासनाचे वादग्रस्त निर्णय आणि विविध कृती यांची सखोल चौकशी (Investigations) डेमोक्रॅट्स संसदेत सुरू करू शकतात. सिनेटमधील बहुमत गेले, तर सर्वोच्च न्यायालयाचे न्यायाधीश, उच्चपदस्थ अधिकारी आणि राजदूत यांच्या नियुक्त्या करताना राष्ट्राध्यक्षांना मोठ्या अडचणी येतील. त्यामुळे उरलेल्या दोन वर्षांच्या कार्यकाळात कोणताही मोठा निर्णय घेणे किंवा बिल मंजूर करून घेणे ट्रम्प यांना आव्हानात्मक ठरेल.

निवडणुकीच्या रात्री राष्ट्राध्यक्ष ट्रम्प मंत्रिमंडळातील वरिष्ठ सहकारी आणि राजकीय सल्लागारांसह व्हाईट हाऊसच्या ईस्ट रूममध्ये होते. निकालांचे कल समोर येऊ लागल्यानंतर त्यांच्या ट्रुथ सोशल (Truth Social) या सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्मवरील पोस्ट्समधून त्यांची अस्वस्थता स्पष्ट दिसली. दरम्यान, व्हाईट हाऊसच्या अधिकाऱ्यांनी स्पष्ट केले आहे की ट्रम्प निवडणूक प्रक्रियेत कोणताही हस्तक्षेप करणार नाहीत आणि निकालांचे अधिकृत प्रमाणीकरण शांततेत पार पडेल.