७ नोव्हेंबरला वैद्यकीय भौतिकशास्त्र दिन, मेरी क्युरी यांच्या जन्मदिवसाशी जोडलेला दिवस

दरवर्षी ७ नोव्हेंबर हा दिवस जगभरात आंतरराष्ट्रीय वैद्यकीय भौतिकशास्त्र दिन (World Medical Physics Day) म्हणून साजरा केला जातो. वैद्यकीय भौतिकशास्त्र (Medical Physics) या क्षेत्रात काम करणारे संशोधक, वैज्ञानिक आणि तज्ज्ञ यांनी घेतलेल्या अथक मेहनतीचा सन्मान करणे, हा या दिवसामागचा हेतू आहे.

आजच्या काळात विज्ञान आणि वैद्यकशास्त्र एकत्र आल्यामुळे अनेक असाध्य आजारांवर मात करणे शक्य झाले आहे. त्यात वैद्यकीय भौतिकशास्त्राचे योगदान खूप मोलाचे मानले जाते. माणसाचे आरोग्य अधिक सुरक्षित आणि निरोगी करण्यात या शास्त्राने महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.

मग हे शास्त्र नेमके काय करते? भौतिकशास्त्राची तत्त्वे आणि पद्धती वैद्यकीय उपचारांसाठी वापरणारे हे एक प्रगत क्षेत्र आहे. रुग्णाच्या आजाराचे अचूक निदान करणे, त्याच्यावर प्रभावी उपचार करणे आणि किरणोत्सर्गाच्या धोक्यांपासून सुरक्षितता राखणे, या तिन्ही गोष्टींमध्ये वैद्यकीय भौतिकशास्त्रज्ञांची भूमिका महत्त्वाची असते.

रुग्णालयांमध्ये वापरले जाणारे एक्स-रे (X-ray) आणि एमआरआय स्कॅन (MRI) तसेच कर्करोगाच्या उपचारासाठी अत्यंत महत्त्वाची असलेली रेडिएशन थेरपी (Radiation Therapy) ही सगळी तंत्रज्ञाने याच शास्त्राच्या जोरावर यशस्वीपणे चालतात. या अत्याधुनिक उपकरणांमुळे शरीराच्या आतले बारीक भाग अचूकपणे तपासता येतात. त्यामुळे लाखो लोकांचे प्राण वाचवणे शक्य झाले आहे, असे या बातमीतील माहितीत म्हटले आहे. विज्ञान आणि वैद्यकशास्त्र यांच्या या संगमामुळे माणसाचे आयुष्य अधिक सोपे होत आहे.

हा दिवस साजरा करण्यामागे मोठा ऐतिहासिक संदर्भ आहे. आंतरराष्ट्रीय संस्थांनी २०१३ मध्ये पहिल्यांदा हा दिवस अधिकृतपणे साजरा करण्याचा निर्णय घेतला. ७ नोव्हेंबर हीच तारीख निवडण्याचे कारण म्हणजे, रेडिअम आणि पोलोनियमचा शोध लावणाऱ्या महान वैज्ञानिक मेरी क्युरी (Marie Sklodowska-Curie) यांचा जन्म १८६७ मध्ये याच दिवशी झाला होता.

मेरी क्युरी यांनी रेडिओएक्टिव्हिटी (Radioactivity) या क्षेत्रात केलेले क्रांतिकारी संशोधन पुढे वैद्यकीय भौतिकशास्त्राचा पाया ठरले. त्यांच्या या कामाचा आणि स्मृतीचा सन्मान करण्यासाठी त्यांच्या जन्मदिवसाची निवड करण्यात आली.

या दिवशी जगभरात वेगवेगळ्या कार्यशाळा, वैज्ञानिक चर्चासत्रे आणि जनजागृती कार्यक्रम आयोजित केले जातात. सामान्य लोकांना या क्षेत्राचे महत्त्व समजावे, हा त्यामागचा उद्देश आहे.