वारंवार तापवलेल्या तेलात TPC तयार होतात; 25 टक्क्यांवर तेल वापरू नये, FSSAI चे मार्गदर्शन

अनेक घरांमध्ये स्वयंपाकात एकदा वापरलेले तेल गाळून डब्यात ठेवले जाते आणि पुढच्या वेळी पुन्हा तळण्यासाठी वापरले जाते. तेल वाया जाऊ नये, हा त्यामागचा हेतू असतो. मात्र Reused Cooking Oil, Repeatedly Heated Oil आणि Oxidized Cooking Oil यांचा आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो, असे या संदर्भात म्हटले आहे.

तेल वारंवार तापवले की त्यात ऑक्सिडेशन आणि रासायनिक बदल होतात. त्यामुळे तेलाचा रंग, वास आणि गुणवत्ता बदलू शकते. तेल जास्त तापमानावर किंवा जास्त वेळ गरम केले, तर त्यात काही चुकीची संयुगे तयार होण्याची शक्यता असते.

तेल पुन्हा पुन्हा तळण्यासाठी वापरल्यास त्यात Total Polar Compounds (TPC) तयार होतात. या संयुगांचे प्रमाण वाढले, तर तेल माणसाने खाण्यासाठी अयोग्य ठरू शकते. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरणाने (FSSAI) तेलातील TPC चे प्रमाण 25% पेक्षा जास्त झाले, तर ते तेल वापरू नये, असे सांगितले आहे. वारंवार तळलेल्या तेलाचा उच्च रक्तदाब, रक्तवाहिन्यांचे आजार आणि यकृताच्या समस्या यांच्याशी संबंध आढळल्याचे प्राधिकरणाच्या मार्गदर्शनात नमूद आहे.

वारंवार तापवलेल्या तेलात ऑक्सिडेशनमुळे काही हानिकारक घटक तयार होऊ शकतात. असे तेल दीर्घकाळ पोटात जात राहिले, तर हृदयाच्या आरोग्याबद्दलची चिंता वाढू शकते, असे म्हटले आहे. तेलाची गुणवत्ता खालावली की अन्नाची चव आणि वासही बदलतो.

तरीही एकदा वापरलेले तेल खाल्ले की लगेच आजार होतो, असे समजणे योग्य नाही, असेही स्पष्ट केले आहे. तेलाची गुणवत्ता किती वेळ ते तापवले, तापमान किती होते आणि ते किती वेळा वापरले गेले, यावर अवलंबून असते.

तेल खराब झाल्याची काही चिन्हे सांगितली आहेत. तेल काळे पडणे, घट्ट होणे, फेस येणे, धूर निघणे किंवा विचित्र वास येणे ही ती चिन्हे आहेत. असे झाले तर तेल फेकून द्यावे, असे म्हटले आहे.

FSSAI च्या मार्गदर्शनानुसार तेल पुन्हा गरम करणे टाळावे आणि गरज पडल्यास त्याचा वापर मर्यादित ठेवावा. शक्य असेल तर तळण्यासाठी ताजे तेल वापरणे चांगले, असेही सांगितले आहे. वापरलेले तेल गाळून हवाबंद आणि प्रकाशापासून दूर असलेल्या डब्यात ठेवावे, तसेच ते सिंकमध्ये ओतू नये, कारण त्यामुळे नळ आणि ड्रेनेजमध्ये अडथळे येऊ शकतात, असेही त्यात नमूद आहे.

घरात तेलाचा वापर कमी करणे, तळलेले पदार्थ मर्यादित खाणे आणि तेलाची गुणवत्ता तपासून ते वापरणे या साध्या सवयी आरोग्याच्या दृष्टीने उपयुक्त ठरू शकतात, असेही या माहितीत म्हटले आहे.