जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन: 26 सप्टेंबरलाच का साजरा होतो? काय आहे कारण

माणूस आणि निसर्ग यांचं नातं खूप जुनं आणि घट्ट आहे. श्वास घ्यायला हवा, प्यायला पाणी आणि पिकं घ्यायला जमीन, हे सगळं आपल्याला निसर्गाकडूनच मिळतं. पण आजच्या औद्योगिक जगात माणसाने स्वतःच्या फायद्यासाठी निसर्गाचा तोल मोठ्या प्रमाणात बिघडवला आहे. हीच गोष्ट लक्षात घेऊन, माणसाचं आरोग्य आणि पर्यावरण यांचा संबंध किती महत्त्वाचा आहे हे लोकांपर्यंत पोहोचवण्यासाठी आणि स्वच्छ, सुरक्षित पर्यावरणाची गरज लोकांना समजावी म्हणून दरवर्षी 26 सप्टेंबरला जगभर 'जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन' साजरा केला जातो.

या दिवसाची सुरुवात इंटरनॅशनल फेडरेशन ऑफ एन्व्हायर्नमेंटल हेल्थ (IFEH) या संस्थेने केली होती. पर्यावरण बिघडल्यामुळे माणसाच्या आरोग्यावर काय परिणाम होतो, याकडे जगाचं लक्ष वेधणं हा या दिवसामागचा मुख्य उद्देश आहे. निसर्ग ठीक नसेल तर माणसाचा समाजही कधी निरोगी राहू शकत नाही, हाच धडा हा दिवस देतो.

सध्या जगभरात वाढतं वायुप्रदूषण, दूषित पाणी, प्लास्टिकच्या कचऱ्याची समस्या, बेसुमार जंगलतोड आणि झपाट्याने बदलणारं हवामान यासारख्या मोठ्या समस्या तयार झाल्या आहेत. या सगळ्यामुळे फक्त निसर्गाचं सौंदर्य नाही, तर माणसाच्या शरीरावर आणि तब्येतीवरही थेट वाईट परिणाम होतो. दूषित हवेमुळे श्वसनाचे आजार, फुफ्फुसांचे विकार आणि कॅन्सरसारखे आजार वाढत आहेत. दूषित पाण्यामुळे पोटाचे आजार आणि साथीचे आजार पसरतात. प्लास्टिकच्या कचऱ्यामुळे मायक्रोप्लास्टिक आपल्या अन्नसाखळीत मिसळत आहे, जे माणसाच्या शरीरासाठी धोकादायक ठरू शकतं. आजच याकडे लक्ष दिलं नाही तर पुढे मोठ्या आरोग्य संकटांना सामोरं जावं लागेल.

पर्यावरणाची तब्येत सुधारण्यासाठी आणि माणसाचं जगणं सुरक्षित ठेवण्यासाठी स्वच्छ ऊर्जा आणि योग्य कचरा व्यवस्थापन गरजेचं आहे. सौर ऊर्जा, पवन ऊर्जा यासारख्या पुनर्वापर होणाऱ्या ऊर्जास्रोतांचा वापर वाढवून कार्बन उत्सर्जनाचं प्रमाण कमी करता येऊ शकतं. रोजच्या जगण्यात ओला आणि सुका कचरा वेगळा ठेवणं, सिंगल-यूज प्लास्टिक पूर्ण बंद करणं आणि रिसायकलिंगची सवय लावणं ही आता काळाची गरज बनली आहे. सगळ्यांपर्यंत स्वच्छ आणि सुरक्षित पिण्याचं पाणी पोहोचवणं हाही पर्यावरणाच्या आरोग्याचा महत्त्वाचा भाग आहे.

26 सप्टेंबरच्या निमित्ताने जगभर शाळा, कॉलेज, सामाजिक संस्था आणि सरकारी यंत्रणांकडून अनेक जनजागृतीचे कार्यक्रम घेतले जातात. शाळा-कॉलेजांमध्ये वर्कशॉप, चर्चासत्रं, निबंध आणि वक्तृत्व स्पर्धा तसंच झाडं लावण्याचे उपक्रम राबवले जातात. पर्यावरण जपणं ही फक्त सरकार किंवा सामाजिक संस्थांची जबाबदारी नाही, तर प्रत्येक नागरिकाचं कर्तव्य आहे, याची आठवण हा दिवस करून देतो. रोजच्या सवयींमध्ये छोटे बदल करूनही आपण पर्यावरण जपण्यात मोठा वाटा उचलू शकतो. झाडं लावणं, पाणी वाया न घालवणं आणि सार्वजनिक वाहतुकीचा वापर करणं यासारख्या सवयींमुळे आपण निरोगी भविष्याकडे वाटचाल करू शकतो.

जागतिक पर्यावरण आरोग्य दिन हा फक्त भाषणं देण्याचा किंवा कार्यक्रम राबवण्याचा दिवस नाही, तर पुढच्या पिढ्यांसाठी सुरक्षित, स्वच्छ आणि हिरवं जग मागे ठेवण्याचा संकल्प करण्याचा दिवस आहे. निसर्गाचा आदर करणं आणि त्याचं रक्षण करणं, हाच आपल्या स्वतःच्या तब्येतीचा आणि आयुष्याचा खरा विमा आहे. सगळ्यांनी मिळून हरित जीवनशैली अंगीकारली, तरच आजारमुक्त समाज आणि निरोगी पर्यावरण उभं राहू शकेल.