मुंबई आठवडाभरात जगातील सर्वाधिक प्रदूषित शहरांच्या यादीत दुसऱ्या क्रमांकावर

अमेरिकेतील स्वतंत्र हवा गुणवत्ता तपासणी संस्था IQAir च्या ताज्या मोजणीनुसार मुंबई हे जगातील दुसरे सर्वाधिक प्रदूषित शहर ठरले आहे. या मोजणीत मुंबईचा हवा गुणवत्ता निर्देशांक म्हणजेच AQI 167 नोंदला गेला.

या यादीत लाहोर 179 AQI सह पहिल्या क्रमांकावर आहे. कोलकाता आणि दिल्ली या दोन्ही शहरांतही मुंबईइतकाच, म्हणजे 167 AQI नोंदला गेला. या क्रमवारीत जगभरातील 122 शहरांचा समावेश होता. मुंबई, कोलकाता आणि दिल्ली या तिन्ही शहरांत PM2.5 हा मुख्य प्रदूषक नोंदला गेला.

ही नवी क्रमवारी आली आहे ती मुंबई जागतिक यादीत पाचव्या स्थानी आल्याच्या अवघ्या एक आठवड्यानंतर. म्हणजेच आठवडाभरात शहर तीन स्थानांनी वर सरकले आहे.

मात्र सरकारी मॉनिटरिंग स्टेशनांच्या आकड्यांमध्ये वेगळे चित्र दिसले. सेंट्रल पोल्यूशन कंट्रोल बोर्डाच्या (CPCB) नोंदीनुसार बुधवारी, 21 ऑक्टोबरला मुंबईत 113 AQI नोंदला गेला.

शहरातील 20 कार्यरत हवा गुणवत्ता मॉनिटरिंग स्टेशनांपैकी 13 स्टेशनांनी हवेची पातळी अनहेल्दी असल्याचे कळवले. कुलाब्यातील नेव्ही नगरला सर्वाधिक, म्हणजे 161 AQI नोंदला गेला. खेरवाडी येथे 142 आणि भांडुप कॉम्प्लेक्समध्ये 140 AQI होता.

अतिरिक्त महापालिका आयुक्त अविनाश ढाकणे यांनी सांगितले की IQAir सारखे प्लॅटफॉर्म प्रदूषणाच्या पातळीतले बदल पाहण्यासाठी दर तासाच्या सरासरीचा वापर करतात. त्यामुळे प्रदूषण अचानक वाढले तर ते त्यांच्या आकड्यांत जास्त वेगाने उमटते. काही खासगी मॉनिटरिंग यंत्रणा छोट्या भागातील हवेची गुणवत्ता मोजणारे सेन्सरही वापरतात.

सरकारी यंत्रणा ठरलेल्या मॉनिटरिंग स्टेशनांवर आजूबाजूच्या हवेची गुणवत्ता मोजतात. प्लॅटफॉर्म मात्र सरकारी स्टेशनांचे आकडे इतर स्रोतांच्या डेटाशी जुळवतात. त्यानंतर ते दर तासाच्या AQI रीडिंगची सरासरी काढून शहराच्या पातळीवरचे आकडे ठरवतात.

म्हणूनच एकाच शहराबद्दल खासगी प्लॅटफॉर्म आणि सरकारी यंत्रणा वेगवेगळे AQI आकडे सांगू शकतात. अधिकाऱ्यांनी म्हटले आहे की हे आकडे वेगवेगळ्या मोजमापांचे आहेत, त्यामुळे दोन्हींची थेट तुलना केली तर लोकांची दिशाभूल होऊ शकते.

तज्ज्ञांनी मुंबईतील बिघडत चाललेल्या हवेचा संबंध एल निनोशीही जोडला आहे. वाऱ्याचा कमी वेग आणि उष्ण, दमट हवामान यामुळे मुंबईच्या हवेची गुणवत्ता खालावली आहे, आणि प्रदूषण जमिनीलगतच अडकून राहिले आहे.