मुंबईतील जुन्या विहिरींना नवसंजीवनी, प्रत्येक वॉर्डला महापालिकेकडून ३० लाख रुपये

बृहन्मुंबई महापालिकेने (BMC) मुंबईतील पारंपरिक खुल्या विहिरी पुन्हा वापरात आणण्यासाठी प्रत्येक प्रशासकीय वॉर्डला ३० लाख रुपयांचा सुरुवातीचा निधी मंजूर केला आहे. शहरातील पाण्याचे इतर स्रोत मजबूत करणे आणि पावसाने ओढ दिली किंवा पाण्याची टंचाई निर्माण झाली, तर पिण्याव्यतिरिक्त इतर कामांसाठी प्रक्रिया केलेल्या पिण्याच्या पाण्यावरचे अवलंबित्व कमी करणे, हा यामागचा उद्देश आहे.

पुढच्या मान्सूनवर एल निनो, इंडियन ओशन डायपोल (IOD) आणि क्लायमेट चेंज यांचा काय परिणाम होईल, याची चिंता व्यक्त होत असताना हा निर्णय घेण्यात आला आहे. पाऊस अनिश्चित राहण्याची शक्यता असल्याने संभाव्य टंचाईसाठी मुंबईची तयारी सुधारावी म्हणून महापालिका आहेत त्या पाण्याच्या स्रोतांची दुरुस्ती करण्यावर भर देत आहे.

BMC सभागृहनेते गणेश खंकर आणि नगरसेवक प्रतीक खरपे यांनी विहिरी पुन्हा सुरू करण्याची मागणी मांडली होती. पाणी वाचवण्यासाठी उपाय करावेत आणि शहरातील पारंपरिक विहिरींचा चांगला वापर करावा, अशी त्यांची मागणी होती.

या उपक्रमाच्या पहिल्या टप्प्यात प्रत्येक वॉर्डातील निवडक खुल्या विहिरींची सफाई होईल, त्यातला गाळ काढला जाईल आणि त्यांची दुरुस्ती केली जाईल. पाण्याचा वापर सोपा व्हावा म्हणून महापालिका ५,००० लिटर क्षमतेच्या साठवण टाक्या, वॉटर पंप आणि इतर आवश्यक उपकरणेही बसवणार आहे.

कार्यक्रम राबवण्यासाठी मंजूर झालेला निधी संबंधित वॉर्डच्या सहायक आयुक्तांकडे दिला जात आहे. प्रत्येक विहिरीच्या दुरुस्तीसाठी BMC ने साधारण ४.८२ लाख ते ५ लाख रुपयांचा एक ठरावीक अंदाज तयार केला आहे. आणखी निधी लागला, तर वॉर्डचे अधिकारी गरजेनुसार अतिरिक्त महापालिका आयुक्त (प्रकल्प) किंवा महापालिका आयुक्तांकडून मंजुरी घेऊ शकतात.

दुरुस्त केलेल्या विहिरींचे पाणी मुख्यतः अशा कामांसाठी वापरले जाईल, ज्यांना पिण्याचे पाणी लागत नाही. यात बागबगीचे आणि झाडांना पाणी देणे, रस्ते आणि गल्ल्यांची सफाई, बांधकामाशी संबंधित कामे, तसेच टॉयलेट फ्लशिंग आणि इतर स्वच्छतेच्या गरजा यांचा समावेश आहे.

या कामांसाठी विहिरीचे पाणी वापरल्यास प्रक्रिया केलेल्या पिण्याच्या पाण्याची मागणी कमी होईल आणि शहराचे सध्याचे पाणीसाठे वाचतील, अशी BMC ला अपेक्षा आहे. साचलेला गाळ आणि कचरा काढल्याने विहिरींचे कामकाज सुधारेल आणि स्थानिक भूजल स्रोत पुन्हा चांगले होण्यास मदत होईल, अशीही अपेक्षा आहे.

मुंबई आपल्या महापालिकेच्या पाणीपुरवठ्यासाठी प्रामुख्याने सात तलावांवर अवलंबून आहे. मात्र पावसाबद्दलची अनिश्चितता आणि मान्सून सामान्यापेक्षा कमी राहण्याची शक्यता यामुळे महापालिका प्रशासनाला आणखी स्रोत शोधावे लागत आहेत.

शहरीकरण, साचलेला कचरा आणि खालावत चाललेली भूजल पातळी यामुळे अनेक जुन्या खुल्या विहिरींची अवस्था बिघडली आहे. त्या नीट दुरुस्त करून त्यांची देखभाल केली, तर त्या पूरक स्रोत म्हणून उपयोगी पडू शकतात. पाऊस कमी झाला किंवा मुंबईला पाणी पुरवणाऱ्या तलावांतील पातळी खाली गेली, तर या विहिरी विशेषतः कामी येतील, असे महापालिकेच्या अधिकाऱ्यांना वाटते.

गणेश खंकर म्हणाले की, जुन्या विहिरी दुरुस्त केल्याने पिण्याचे पाणी वाचण्यास मदत होईल आणि महापालिकेच्या रोजच्या गरजांसाठी दुसरा स्रोत मिळेल.

पाण्याचे व्यवस्थापन सुधारणे आणि पुरवठ्यातील संभाव्य अडचणींसाठी सज्ज राहणे, या BMC च्या मोठ्या प्रयत्नांचा हा उपक्रम एक भाग आहे. मात्र हा कार्यक्रम किती प्रभावी ठरेल, हे योग्य विहिरींची निवड, दुरुस्त केलेले पाणी वाटता येईल याची खात्री आणि उपलब्ध साधनसंपत्तीचा योग्य वापर, यावर अवलंबून असेल.

वॉर्ड पातळीवर निधी देऊन आणि मूलभूत सुविधा उभारून मुंबईतील सध्याच्या पाणी स्रोतांचा अधिक चांगला वापर करणे आणि प्रक्रिया केलेल्या पिण्याच्या पाण्याचा अनावश्यक वापर कमी करणे, हे महापालिकेचे उद्दिष्ट आहे.