जागतिक विद्यार्थी दिन: कलामांच्या जयंतीनिमित्त विद्यार्थ्यांना प्रेरणा देणारे विचार

दरवर्षी १५ ऑक्टोबर हा दिवस जगभरात 'जागतिक विद्यार्थी दिन' म्हणून मोठ्या आदराने आणि उत्साहाने साजरा केला जातो. याच दिवशी भारताचे माजी राष्ट्रपती, शास्त्रज्ञ आणि 'मिसाईल मॅन' म्हणून ओळखले जाणारे डॉ. ए.पी.जे. अब्दुल कलाम यांची जयंती असते. कलाम साहेबांनी आपले संपूर्ण आयुष्य विज्ञान, शिक्षण आणि विद्यार्थ्यांना मार्गदर्शन करण्यासाठी वाहिले होते. राष्ट्रपतीपदापर्यंत पोहोचूनही त्यांनी स्वतःची खरी ओळख 'एक शिक्षक' हीच जपली. म्हणूनच त्यांची जयंती म्हणजे विद्यार्थ्यांचे ज्ञान आणि त्यांच्यातील अमर्याद क्षमता यांचा गौरव करण्याचा उत्सव बनली आहे.

हा दिवस साजरा करण्यामागचा हेतू फक्त औपचारिक कार्यक्रम उरकणे हा नाही. शिक्षणाचे मूळ महत्त्व प्रत्येकापर्यंत पोहोचवणे हा त्यामागचा उद्देश आहे. आजच्या झपाट्याने बदलणाऱ्या काळात विद्यार्थ्यांना फक्त पुस्तकी ज्ञानापुरते मर्यादित ठेवून चालणार नाही. त्यांच्यात नेतृत्वगुण, सामाजिक जबाबदारी आणि नवनिर्मितीची (Innovation) आवड निर्माण करणे अत्यंत गरजेचे आहे. कोणत्याही देशाचे भवितव्य त्या देशाच्या वर्गखोल्यांमध्ये घडत असते, असा डॉ. कलाम यांचा ठाम विश्वास होता. विद्यार्थ्यांमधील सकारात्मक विचार आणि प्रश्न विचारण्याची वृत्ती उद्याच्या समृद्ध राष्ट्राची पायाभरणी करते.

डॉ. कलाम यांचा प्रवास रामेश्वरमच्या एका साध्या कुटुंबातून सुरू झाला. पुढे इस्रो (ISRO), डीआरडीओ (DRDO) आणि राष्ट्रपती भवनापर्यंत तो पोहोचला. हा प्रवास प्रत्येक विद्यार्थ्यासाठी आशेचा किरण आहे. अत्यंत प्रतिकूल परिस्थितीतही त्यांनी शिक्षण सोडले नाही. वृत्तपत्रे विकण्यापासून भारताच्या क्षेपणास्त्र कार्यक्रमाचे प्रमुख होण्यापर्यंतचा त्यांचा जीवनप्रवास हे सिद्ध करतो की, जिद्द आणि परिश्रमाच्या जोरावर माणूस कोणत्याही शिखरावर पोहोचू शकतो.

विद्यार्थ्यांशी बोलताना डॉ. कलाम नेहमी सांगायचे, "स्वप्ने ती नसतात जी तुम्ही झोपेत पाहता, स्वप्ने ती असतात जी तुम्हाला झोपू देत नाहीत." त्यांच्या मते शिक्षणाचा मुख्य उद्देश मानवी मूल्ये टिकवून ठेवणे आणि समाजात सकारात्मक बदल घडवणे हा आहे. विद्यार्थ्यांनी चार मुख्य तत्त्वे पाळावीत, असा सल्ला त्यांनी दिला होता: मोठे ध्येय ठेवणे (Great Aim), सतत ज्ञान मिळवत राहणे (Continuous Knowledge), कठोर परिश्रम करणे (Hard Work) आणि संकटांवर मात करण्याची चिकाटी बाळगणे (Perseverance).

आजचा विद्यार्थी हा फक्त उद्याचा नागरिक नाही, तर आजचाच बदल घडवणारा (Change-maker) आहे. तंत्रज्ञान, संशोधन, उद्योग आणि सामाजिक सेवा या क्षेत्रांत तरुण पिढी जे नवे प्रयोग करत आहे, त्यावरून डॉ. कलाम यांचा विश्वास खरा ठरत असल्याचे दिसते. जागतिक विद्यार्थी दिनानिमित्त शाळा, महाविद्यालये आणि शैक्षणिक संस्थांमध्ये वक्तृत्व स्पर्धा, विज्ञान प्रदर्शन आणि कार्यशाळा घेतल्या जातात. त्यामुळे विद्यार्थ्यांच्या कलागुणांना वाव मिळतो.

हा दिवस प्रत्येक विद्यार्थ्याला त्याच्या आतल्या अथांग शक्तीची जाणीव करून देतो. देश घडवण्याची आणि जगाला अधिक सुंदर करण्याची ताकद तरुण पिढीच्या हातात आहे. डॉ. कलाम यांच्या विचारांचा वारसा पुढे नेणे आणि शिक्षणाचा फायदा समाजातील शेवटच्या घटकापर्यंत पोहोचवणे हीच त्यांना खरी श्रद्धांजली ठरेल.