वानुआतू बेटांजवळ समुद्रात ७.२ तीव्रतेचा धक्का, किनारपट्टीला त्सुनामीचा इशारा

दक्षिण पॅसिफिक महासागरातील वानुआतू या बेट देशाजवळ शनिवारी, २४ ऑक्टोबर रोजी ७.२ रिश्टर तीव्रतेचा जोरदार भूकंप झाला. या धक्क्याने दक्षिण पॅसिफिकचा मोठा भाग हादरला. त्यानंतर पॅसिफिक त्सुनामी वॉर्निंग सेंटरने (PTWC) आसपासच्या समुद्रकिनाऱ्यांना त्सुनामीच्या धोकादायक लाटांचा इशारा दिला. केंद्रबिंदू समुद्राखाली अवघ्या १० किलोमीटर खोलीवर असल्यामुळे त्याचा परिणाम तीव्र असण्याची शक्यता व्यक्त होत आहे.

अमेरिकी भूगर्भीय सर्वेक्षण संस्था (USGS) यांच्या माहितीनुसार, या भूकंपाचा केंद्रबिंदू वानुआतू द्वीपसमूहातील सोला (Sola) शहराच्या पश्चिमेला सुमारे २०० किलोमीटर अंतरावर नोंदवला गेला. भूकंपाची खोली समुद्राच्या तळाशी फक्त १० किलोमीटर होती. भूगर्भशास्त्राच्या भाषेत अशा कमी खोलीवरच्या भूकंपातून जास्त ऊर्जा बाहेर पडते आणि समुद्राच्या पाण्याच्या पातळीत अचानक मोठा बदल होऊ शकतो. मुख्य धक्क्यानंतर समुद्राच्या तळाशी एकामागून एक आणखी जोरदार हालचाली नोंदवल्या गेल्या. त्यामुळे स्थानिक लोकांमध्ये मोठी घबराट पसरली आहे.

पहिल्या धक्क्यानंतर काही सेकंदांच्या अंतराने त्याच परिसरात ६.९ तीव्रतेचा दुसरा भूकंपही नोंदवला गेला. हा धक्का पोर्ट ऑलरी (Port Olry) च्या पश्चिम-वायव्येला सुमारे १९७ किलोमीटर अंतरावर झाला. हे दोन वेगवेगळे भूकंप होते की एकाच मोठ्या भूकंपाच्या वेगवेगळ्या टप्प्यांच्या मोजमापातला फरक आहे, याचा अभ्यास वैज्ञानिक करत आहेत. समुद्राखालच्या या सततच्या हालचालींमुळे त्सुनामीचा धोका आणखी वाढला आहे.

भूकंपानंतर काही मिनिटांतच पॅसिफिक त्सुनामी वॉर्निंग सेंटरने अधिकृत इशारा जारी केला. केंद्राच्या सूचनेनुसार, मुख्य केंद्रबिंदूपासून ३०० किलोमीटरच्या आत असलेल्या सर्व किनारपट्टीच्या भागांना मोठ्या आणि विनाशकारी लाटांचा थेट फटका बसू शकतो. समुद्राच्या तळाशी १० किलोमीटरसारख्या उथळ खोलीवर असा जोरदार झटका बसला, की समुद्राचे अब्जावधी लिटर पाणी एकदम सरकते आणि त्यातून त्सुनामीच्या लाटा तयार होतात.

प्रशासनाने वानुआतूच्या आसपासची बेटे आणि किनाऱ्यावरची गावे हाय अलर्टवर ठेवली आहेत. किनाऱ्याजवळ राहणारे मच्छीमार, पर्यटक आणि रहिवासी यांना ताबडतोब उंचावरच्या सुरक्षित जागी जाण्यास सांगण्यात आले आहे. प्रशासनाने किनारी भागातील लोकांना सुरक्षित ठिकाणी हलवण्याचे आणि खबरदारी घेण्याचे आदेशही दिले आहेत. पाण्याची पातळी वेगाने खाली-वर होण्याची शक्यता वर्तवण्यात आली आहे.

वानुआतू हा दक्षिण पॅसिफिकमध्ये पसरलेला बेटांचा देश असून तो जगप्रसिद्ध 'पॅसिफिक रिंग ऑफ फायर' (Pacific Ring of Fire) या अतिसंवेदनशील भूगर्भीय पट्ट्यात येतो. या पट्ट्यात जगात सर्वाधिक भूकंप आणि ज्वालामुखीचे उद्रेक होतात. पृथ्वीच्या पोटातील टेक्टॉनिक प्लेट्स (Tectonic Plates) इथे एकमेकींवर घासतात किंवा एकीखाली दुसरी सरकते, म्हणून या भागात मोठे भूकंप वारंवार होतात. काही दिवसांपूर्वीही वानुआतूमध्ये सौम्य आणि मध्यम स्वरूपाचे भूकंप नोंदवले गेले होते. आजच्या ७.२ तीव्रतेच्या झटक्यामुळे आणि त्सुनामीच्या इशाऱ्यामुळे संपूर्ण पॅसिफिक क्षेत्रात सतर्कता वाढवण्यात आली आहे. समुद्राच्या तळाशी तयार झालेल्या लाटांचा वेग तासाला शेकडो किलोमीटर असू शकतो, त्यामुळे सुरुवातीच्या काही तासांत योग्य ती काळजी घेणे गरजेचे आहे.

वानुआतू आणि जवळच्या बेटांवरील स्थानिक प्रशासनाने आपत्कालीन यंत्रणा सज्ज ठेवली आहे. सुरुवातीच्या काही तासांत मोठ्या जीवितहानीचे किंवा वित्तहानीचे कोणतेही अधिकृत वृत्त आलेले नाही. केंद्रबिंदूपासून दूर असलेल्या वस्त्यांमध्ये इमारती कोसळल्या आहेत का, हे तपासण्याचे काम सुरू आहे. तज्ज्ञांच्या मते, भूकंप कितीही तीव्र असला तरी त्याचा परिणाम लोकवस्ती किती अंतरावर आहे, स्थानिक इमारती कशा बांधलेल्या आहेत आणि किनारपट्टीची रचना कशी आहे, यावर अवलंबून असतो. सध्या सर्व आंतरराष्ट्रीय निरीक्षण संस्था उपग्रहाद्वारे या भागातील घडामोडींवर आणि समुद्राच्या पाण्याच्या हालचालींवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहेत.