तूर, मसूर आणि मटारमुळे पोटात गॅस होतो? डाळ अशी शिजवली तर त्रास टळतो

आपल्या घरी रोज जेवणात डाळ असतेच. वरण भात असो, आमटी असो किंवा डाळीची भाजी, डाळीशिवाय जेवण अपूर्ण वाटतं. डाळीतून प्रोटीन, फायबर, लोह आणि कॅल्शियम भरपूर मिळतं. पण काही जणांना डाळ खाल्ली की लगेच त्रास सुरू होतो. पोट गच्च होतं, गॅस होतो, पोट फुगतं आणि सारखे ढेकर येतात. ज्यांचं पोट नाजूक असतं, त्यांना हा त्रास जास्तच जाणवतो.

मग डाळ खाणंच बंद करायचं का? अजिबात नाही. डाळ खाण्याची आणि बनवण्याची पद्धत थोडी बदलली तर हा त्रास सहज टाळता येतो.

आयुर्वेदाच्या डॉक्टरांच्या मते तीन डाळींमुळे गॅस जास्त होतो. त्या म्हणजे तूर डाळ, मसूर डाळ आणि सुके वाटाणे किंवा हिरवे मटार. यामागे एक सायन्स आहे. या डाळींमध्ये रॅफिनोज आणि स्टॅकिओज नावाची एक प्रकारची शर्करा असते. ही शर्करा आपलं लहान आतडं पचवू शकत नाही. ती न पचता मोठ्या आतड्यात जाते. तिथले बॅक्टेरिया तिला पचवायचा प्रयत्न करतात आणि त्यातूनच गॅस तयार होतो. म्हणून पोट फुगल्यासारखं आणि अस्वस्थ वाटतं. पण घाबरू नका, डाळ योग्य पद्धतीने शिजवली तर हा त्रास होणार नाही.

गॅस टाळण्यासाठी चार सोपे घरगुती उपाय आहेत. पहिला म्हणजे कढीपत्ता. फोडणीत तो आपण टाकतोच, पण डाळ शिजवतानाही त्याची सात-आठ पानं टाका. त्यामुळे डाळीला चव छान येते, ती पचायला हलकी होते आणि कढीपत्ता पचन सुधारायला मदत करतो.

दुसरा उपाय दालचिनीचा. डाळ शिजताना दालचिनीचा एक छोटा तुकडा टाका. त्यामुळे डाळीला छान वास येतो आणि पोटातला गॅस कमी होण्यास मदत होते. मात्र दालचिनी जास्त टाकू नका, चिमूटभरच पुरे.

तिसरा उपाय काळी मिरीचा. काळ्या मिरीत पायपरीन नावाचा घटक असतो, जो पचनासाठी चांगला असतो. डाळीत थोडी मिरी कुटून टाका. पण ज्यांना ऍसिडिटीचा त्रास आहे, त्यांनी तिखट कमी वापरावं.

चौथा उपाय आलं किंवा सुंठ. आलं पचनासाठी सगळ्यात भारी आहे. डाळ शिजवताना थोडं किसलेलं आलं किंवा सुंठ पावडर टाका. त्यामुळे गॅस होत नाही आणि डाळ लवकर पचते.

डाळ बनवताना काही गोष्टी लक्षात ठेवा. सगळ्यात महत्त्वाचं म्हणजे डाळ कधीच डायरेक्ट शिजवू नका. आधी ती तीन-चार तास पाण्यात भिजत ठेवा. मग ते पाणी फेकून द्या आणि नव्या स्वच्छ पाण्यात डाळ शिजवा. त्यामुळे गॅस करणारे घटक पाण्यातून निघून जातात.

दुसरं म्हणजे डाळ नेहमी पूर्ण मऊ शिजवा, कारण कच्ची डाळ पचायला जड जाते. सुरुवातीला कमी प्रमाणात खाऊन बघा आणि शरीराला कशी वाटते ते पाहा. जेवताना घाई करू नका, सावकाश चावून खा.

एवढं सगळं करूनही सारखं पोट फुगत असेल, जोरात पोटदुखी, उलटी, जुलाब किंवा वजन कमी होणं असा त्रास होत असेल, तर लगेच डॉक्टरांना दाखवा. कधी कधी हा त्रास पोटाच्या दुसऱ्या एखाद्या आजारामुळेही असू शकतो, त्यामुळे दुर्लक्ष करू नका.