अर्थशास्त्राचा नोबेल रॉबर्ट हॉल आणि मायकल वुडफोर्ड यांना, स्टॉकहोममध्ये घोषणा

यंदाचा अर्थशास्त्राचा नोबेल पुरस्कार रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकल वुडफोर्ड या दोन अर्थतज्ज्ञांना जाहीर झाला आहे. स्वीडनची राजधानी स्टॉकहोम येथे रॉयल स्वीडिश अकादमी ऑफ सायन्सने या नावांची घोषणा केली. अर्थव्यवस्था स्थिर ठेवण्यासाठी या दोघांनी जे मॉडेल तयार केले, त्यासाठी त्यांना हा सन्मान दिला जात आहे.

अकादमीने सांगितले की, या दोघांच्या संशोधनामुळे सरकारांना आणि सेंट्रल बँकांना आर्थिक संकटाशी सामना करणे सोपे झाले आहे. बाजारात कधी तेजी येते, तर कधी मंदी. या चढ-उतारावर नियंत्रण ठेवण्यासाठी त्यांनी भक्कम थिअरी मांडली आहे.

अकादमीच्या म्हणण्यानुसार, त्यांच्या मॉडेलमुळे अर्थव्यवस्थेत अचानक होणारे बदल समजून घेता येतात आणि त्यावर उपाय काढता येतो. उदाहरणार्थ, तेलाचे भाव अचानक वाढले किंवा लोकांनी खर्च कमी केला, तर त्याचा अर्थव्यवस्थेवर काय परिणाम होईल, हे या मॉडेलमधून कळते.

रॉबर्ट हॉल कॅलिफोर्नियातील स्टॅनफोर्ड युनिव्हर्सिटीत आहेत. पुरस्कार जाहीर झाल्यावर वुडफोर्ड यांनी न्यूयॉर्कमधून समितीशी संवाद साधला. ते म्हणाले, "हा माझ्यासाठी खूप मोठा सन्मान आहे, मी कधी याचा विचारही केला नव्हता."

पुरस्कार समितीचे अध्यक्ष जॉन हॅसलर म्हणाले की, या दोघांनी असा पाया घातला आहे, जो आज जगभरातील सरकारे आणि बँका वापरत आहेत. ऊर्जा संकट किंवा घरगुती खर्चात होणारे बदल यांसारख्या गोष्टींना तोंड देणे त्यामुळे सोपे झाले आहे.

गेल्या वर्षी, म्हणजे 2025 मध्ये, तीन अर्थतज्ज्ञांना हा पुरस्कार मिळाला होता. नवीन व्यवसाय आणि नवीन कल्पना अर्थव्यवस्थेला कशी मदत करतात, यावर त्यांनी काम केले होते. नवीन शोधांमुळे जुने धंदे बंद पडतात, पण लोकांचे जीवनमान सुधारते, असे त्यांच्या संशोधनातून समजले.

अर्थशास्त्राच्या नोबेलचे खरे नाव आल्फ्रेड नोबेल यांच्या स्मरणार्थ स्वेरिजेस रिक्सबँक पुरस्कार असे आहे. स्वीडनच्या सेंट्रल बँकेने 1968 मध्ये त्याला सुरुवात केली. आल्फ्रेड नोबेल हे 19 व्या शतकातील स्वीडिश शास्त्रज्ञ होते. त्यांनी डायनामाइटचा शोध लावला आणि 5 नोबेल पुरस्कारांची सुरुवात केली. अर्थशास्त्राचा पुरस्कार त्या मूळ पाच पुरस्कारांमध्ये नव्हता, तो नंतर जोडला गेला.

हा पुरस्कार दरवर्षी 10 डिसेंबरलाच दिला जातो. ती आल्फ्रेड नोबेल यांची पुण्यतिथी आहे. पुरस्काराची रक्कम 1.2 कोटी स्वीडिश क्रोना आहे, म्हणजे भारतीय पैशात जवळपास 11.58 कोटी रुपये.

गेल्या आठवड्यातच वैद्यक, भौतिकशास्त्र, रसायनशास्त्र, साहित्य आणि शांतता या क्षेत्रातील नोबेल पुरस्कार जाहीर झाले होते. आता अर्थशास्त्राचा पुरस्कार जाहीर झाल्याने यंदाच्या सगळ्या नोबेल पुरस्कारांची यादी पूर्ण झाली आहे.