नोबेल शांतता पुरस्कार न मिळाल्याने ट्रम्प नाराज, नॉर्वेच्या समितीवर 'पुसता न येणारा डाग' लावल्याचा आरोप

अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी शांततेच्या नोबेल पुरस्कारावरून पुन्हा एकदा नाराजी बोलून दाखवली आहे. या पुरस्कारासाठी आपल्याला पुन्हा डावलण्यात आले, त्यामुळे नॉर्वेच्या नोबेल समितीने देशावर 'पुसता न येणारा डाग' लावला आहे, असे ट्रम्प यांनी म्हटले आहे.

९ ऑक्टोबर रोजी न्यूयॉर्कमधील सिरॅक्यूज येथे झालेल्या सभेत ट्रम्प यांनी नोबेल शांतता पुरस्कार न मिळाल्याबद्दल नाराजी व्यक्त केली. त्यांच्या म्हणण्यानुसार, त्यांनी अनेक आंतरराष्ट्रीय संघर्ष मिटवण्यासाठी प्रयत्न केले असून त्यासाठी हा पुरस्कार त्यांना मिळायला हवा होता. आठ युद्धे संपवण्यात आपली भूमिका होती, असा दावा त्यांनी केला. इराण तसेच रशिया-युक्रेनमधील संघर्ष संपवण्यासाठीही आपण प्रयत्न करत आहोत, असे त्यांनी सांगितले. मात्र त्यांनी उल्लेख केलेल्या सर्व संघर्षांबाबतची त्यांची भूमिका आणि त्यांचे दावे स्वतंत्रपणे सिद्ध झालेले नाहीत.

यंदाचा, म्हणजे २०२६ चा, नोबेल शांतता पुरस्कार दक्षिण आफ्रिकेच्या ज्येष्ठ कायदेतज्ज्ञ आणि मानवाधिकार कार्यकर्त्या नवनीतम 'नवी' पिल्ले यांना जाहीर झाला आहे. आंतरराष्ट्रीय कायदा, मानवाधिकार आणि न्यायासाठी केलेल्या कामाची दखल घेऊन त्यांची निवड करण्यात आली. संयुक्त राष्ट्रांच्या मानवाधिकारविषयक कामात तसेच आंतरराष्ट्रीय न्यायव्यवस्थेत त्यांनी महत्त्वाची भूमिका बजावली आहे.

पिल्ले यांची निवड जाहीर झाल्यानंतर ट्रम्प यांनी त्यांच्याबद्दलही टीका केली. पुरस्कारासाठी त्यांची निवड झाल्याबद्दल ट्रम्प यांनी नाराजी व्यक्त केली आणि नोबेल समितीच्या निर्णयावर प्रश्न उपस्थित केले. समितीचा निर्णय पक्षपाती असल्याचे सांगत त्यांनी नॉर्वेवर टीका केली आणि हा निर्णय विसरला जाणार नाही, असेही म्हटले.

नोबेल शांतता पुरस्कार कोणाला द्यायचा, याचा निर्णय नॉर्वेजियन नोबेल समिती घेते. ही समिती नॉर्वेच्या सरकारपासून स्वतंत्रपणे काम करते. त्यामुळे पुरस्कार न मिळाल्याबद्दल नॉर्वे देशाला जबाबदार धरणे आणि समितीच्या निर्णयावर टीका करणे, या दोन वेगळ्या बाबी आहेत.

जागतिक संघर्षांमध्ये मध्यस्थी करण्याच्या आपल्या प्रयत्नांचा ट्रम्प वारंवार उल्लेख करतात आणि या पुरस्कारासाठी आपण पात्र आहोत, असे ते मानतात. त्यांच्या या वक्तव्यामुळे आंतरराष्ट्रीय राजकारणात आणि नोबेल पुरस्काराच्या निवड प्रक्रियेबाबत पुन्हा चर्चा सुरू झाली आहे. अमेरिकेचे नेतृत्व आणि नोबेल पुरस्कार निवड प्रक्रिया यांच्यातील मतभेद पुन्हा चर्चेत आले आहेत. समितीच्या स्वायत्ततेचा मुद्दाही त्यामुळे समोर आला आहे. पुरस्कार कोणाला द्यायचा हे स्वतंत्र समिती ठरवते, त्यामुळे या सगळ्या प्रकरणाला राजनैतिक आणि राजकीय महत्त्व प्राप्त झाले आहे.