अर्थशास्त्राचा नोबेल रॉबर्ट हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांना जाहीर

यंदाचा अर्थशास्त्रातील नोबेल पुरस्कार अमेरिकेतील अर्थतज्ज्ञ रॉबर्ट ई. हॉल (Robert E. Hall) आणि मायकेल वुडफोर्ड (Michael Woodford) यांना जाहीर झाला आहे. रॉयल स्वीडिश अकॅडमी ऑफ सायन्सेसने 12 ऑक्टोबर 2026 रोजी हा निर्णय जाहीर केला. अकॅडमीने पुरस्काराचे कारण "for microeconomic foundations of macroeconomic stabilisation" असे दिले आहे.

सर्वसामान्य नागरिक रोज घेत असलेले छोटे-मोठे आर्थिक निर्णय आणि त्यांचे विचार संपूर्ण देशाच्या आणि जगाच्या अर्थव्यवस्थेवर खोलवर परिणाम करतात, हे या दोघांच्या संशोधनातून सिद्ध झाले आहे. त्यामुळे आधुनिक मॅक्रोइकोनॉमिक्स म्हणजेच स्थूल अर्थशास्त्राकडे पाहण्याचा दृष्टिकोनच बदलला, असे म्हटले जाते.

पूर्वी पारंपरिक अर्थशास्त्रात मोठ्या कंपन्या, सरकारचे निर्णय आणि जागतिक बाजारपेठ यांच्यावरच जास्त भर दिला जायचा. हॉल आणि वुडफोर्ड यांनी दाखवून दिले की, एखादी सामान्य व्यक्ती महागाई वाढेल असे वाटून खरेदी कमी करते किंवा उद्या नोकरीचे काय होईल या चिंतेने पैसे वाचवू लागते, तेव्हा त्याचा थेट आणि मोठा परिणाम देशाचा जीडीपी (GDP), रोजगारनिर्मिती आणि मंदी यांच्यावर होतो.

रॉबर्ट ई. हॉल यांनी मंदी, बेरोजगारी आणि ग्राहकांचे वर्तन यावर दीर्घ संशोधन केले. त्यांच्या मते मंदी अचानक येत नाही. लोकांचा खर्च करण्याचा कल आणि कंपन्यांचे गुंतवणुकीचे धोरण यांच्यातील परस्परसंबंध त्यामागे असतात. लोकांनी स्वतःच्या सुरक्षिततेसाठी खर्च कमी केला की उत्पादनांची मागणी घटते, कंपन्यांना उत्पादन कमी करावे लागते आणि त्यातून बेरोजगारी वाढते. या सिद्धांतामुळे मंदीच्या काळात योग्य पावले उचलण्यास सरकारला आणि धोरणकर्त्यांना मोठी मदत झाली आहे.

हॉल यांनी मजुरीचे दर, कामगारांची उत्पादकता आणि कामगार बाजारातील चढ-उतार यांचे अतिशय सूक्ष्म विश्लेषण केले. महागाईच्या काळात सामान्य माणूस कसा ताळमेळ बसवतो आणि त्याचे हे वागणे देशाच्या अर्थकारणावर कसा प्रभाव टाकते, हे समजून घेण्यासाठी त्यांचे संशोधन मार्गदर्शक ठरले आहे.

कोलंबिया विद्यापीठाचे प्राध्यापक मायकेल वुडफोर्ड यांनी मौद्रिक धोरण (मॉनेटरी पॉलिसी) आणि लोकांच्या अपेक्षा (Expectations) यांच्यातील संबंधावर अभूतपूर्व प्रकाश टाकला. रिझर्व्ह बँक किंवा फेडरल रिझर्व्हसारख्या मध्यवर्ती बँका व्याजदर वाढवण्याचा किंवा कमी करण्याचा निर्णय घेतात, तेव्हा केवळ प्रत्यक्ष कृती महत्त्वाची नसते. त्या निर्णयावर आणि भविष्यातील महागाईवर सर्वसामान्य लोकांचा काय विश्वास आहे, हेच सर्वात जास्त महत्त्वाचे असते, असे वुडफोर्ड यांनी दाखवून दिले.

भविष्यात महागाई वाढेल असे लोकांना वाटले, तर ते आजच जास्त खर्च करू लागतात आणि त्यामुळे महागाई खरोखरच वाढते. याला अपेक्षित महागाई (Inflation Expectations) म्हणतात. वुडफोर्ड यांच्या मते मध्यवर्ती बँकांनी फक्त आकडेवारी सुधारण्यावर भर न देता जनतेशी योग्य संवाद साधून भविष्याबद्दलचा विश्वास निर्माण करणे गरजेचे आहे. त्यांच्या सिद्धांतामुळे आज जगातील बहुतेक प्रमुख बँका व्याजदराचे धोरण ठरवताना लोकांची मानसिकता आणि अपेक्षा यांचा प्रामुख्याने विचार करतात.

आजच्या वेगवान डिजिटल आणि जागतिक अर्थव्यवस्थेत मंदी, महागाई, युद्धे आणि पुरवठा साखळीतील बिघाड यामुळे सर्वसामान्य नागरिक सतत चिंतेत असतात. पेट्रोलचे वाढते दर पाहून किंवा बँकेच्या कर्जाचे हप्ते वाढल्यामुळे एखादा साधा नागरिक घरचे मासिक बजेट बदलतो, तेव्हा तो एका अर्थाने देशाच्या अर्थव्यवस्थेच्या रचनेलाच आकार देत असतो.

अर्थशास्त्र हे फक्त कागदावरच्या मोठ्या आकडेमोडीचे नाही, तर कोट्यवधी सामान्य माणसांच्या रोजच्या निर्णयांचे फलित आहे, हे रॉबर्ट ई. हॉल आणि मायकेल वुडफोर्ड यांनी वैज्ञानिक पद्धतीने सिद्ध केले. त्यांच्या कामामुळे आज जागतिक पातळीवर मंदीचा सामना करणे, योग्य व्याजदर ठरवणे आणि आर्थिक स्थैर्य टिकवणे सोपे झाले आहे.