फ्रान्समध्ये श्मोंडसे विषाणूची माणसाला लागण, रुग्णाचा मृत्यू; युरोपात गुरांमध्येही संसर्ग

फ्रान्समध्ये श्मोंडसे विषाणूची माणसाला झालेली पहिली लागण नोंदवली गेली आहे. आतापर्यंत हा विषाणू फक्त प्राण्यांना बाधित करतो, माणसांना संसर्ग करू शकत नाही, असा समज होता. या विषाणूची लागण झालेल्या रुग्णाचा मृत्यू झाला असल्याचे फ्रेंच आरोग्य अधिकाऱ्यांनी दुजोरा देऊन सांगितले आहे. या बातमीमुळे संपूर्ण युरोपमध्ये खळबळ उडाली असून वैज्ञानिक आणि वैद्यकीय क्षेत्रात त्यावर जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे.

आरोग्य विभागाच्या प्राथमिक अंदाजानुसार, मृत रुग्णाला पूर्व फ्रान्समध्ये ही लागण झाली असण्याची शक्यता आहे. वसंत आणि उन्हाळ्यात त्याच भागात गुरांमध्ये हा विषाणू वेगाने पसरत होता, हे त्यामागचे कारण सांगितले जाते. विषाणू माणसापर्यंत नेमका कसा पोहोचला आणि तो कसा पसरला, याचा शोध वैज्ञानिक सध्या घेत आहेत. फ्रेंच आरोग्य अधिकाऱ्यांच्या मते, सध्या सर्वसामान्य जनतेला या विषाणूचा थेट मोठा धोका नाही, तरीही सर्व खबरदारीचे उपाय केले जात आहेत.

श्मोंडसे विषाणू प्रामुख्याने लहान चावणाऱ्या कीटकांमुळे एका प्राण्याकडून दुसऱ्या प्राण्याकडे जातो. गायी, म्हशी आणि इतर पशुधनाला त्याचा सर्वाधिक फटका बसतो. या विषाणूचा शोध १९६० च्या दशकाच्या मध्यात आफ्रिकेतील नायजेरियात लागला होता. त्यानंतर आफ्रिका खंडात आणि जपानमधील प्राण्यांमध्ये त्याचा प्रादुर्भाव झाल्याची प्रकरणे नोंदली गेली. आता २०२६ च्या उन्हाळ्यात तो युरोपमधील देशांमध्ये अचानक समोर आला आहे.

फक्त फ्रान्समध्येच नाही, तर युरोपच्या इतर भागांतही हा विषाणू परतताना दिसतो. फ्रान्सच्या किनाऱ्यापासून सुमारे ५० किलोमीटरवर असलेल्या जर्सी बेटावर त्याचे अस्तित्व आढळले आहे. तिथे ऑगस्टपासून प्राण्यांमध्ये संसर्गाची लक्षणे दिसत होती. ब्रिटनच्या ॲनिमल अँड प्लांट हेल्थ एजन्सीने (APHA) विषाणूच्या अस्तित्वाला अधिकृत दुजोरा दिला आहे. युनायटेड किंगडममध्ये अजून माणसातले किंवा प्राण्यांमधले थेट प्रकरण आढळलेले नाही, पण जर्सी बेटावरच्या घटनांमुळे तिथली आरोग्य यंत्रणा सतर्क झाली आहे.

दक्षिण आयर्लंडमध्ये दोन मोठ्या डेअरी फार्मवरील तीन गायींना या विषाणूची लागण झाल्याचे निष्पन्न झाले. एका खाजगी प्रयोगशाळेने सुरुवातीला तो श्मालेनबर्ग विषाणू असल्याचा संशय व्यक्त केला होता. सखोल तपासणीनंतर तो श्मोंडसे विषाणूशी साधर्म्य असलेला विषाणू असल्याचे स्पष्ट झाले. आयर्लंडचा कृषी विभाग स्थानिक प्रयोगशाळांच्या सतत संपर्कात असून परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे.

गरोदर गायींसाठी हा विषाणू विशेषतः घातक ठरत आहे. गरोदर गायीला लागण झाली, तर पोटातील वासराचा मृत्यू होतो किंवा वासरू गंभीर शारीरिक व्यंग घेऊन जन्माला येते. त्यामुळे दुग्ध व्यवसाय आणि शेतकऱ्यांचे मोठे आर्थिक नुकसान होण्याची भीती व्यक्त केली जात आहे. नेदरलँड्समध्येही उन्हाळ्यात गायींमध्ये अशाच प्रकारचा नवा ऑर्थोबुन्याविषाणू (Orthobunyavirus) आढळला होता, त्यामुळे तिथले शेतकरी चिंतेत आहेत.

सध्या या विषाणूवर कोणतीही प्रभावी लस किंवा विशिष्ट औषधोपचार उपलब्ध नाही. पशुवैद्यकांनी शेतकऱ्यांना सल्ला दिला आहे की, आपल्या गुरांमध्ये किंवा पशुधनात कोणतीही असामान्य लक्षणे किंवा आजारपण दिसल्यास तात्काळ स्थानिक डॉक्टरांशी संपर्क साधावा.