नवरात्रीचा चौथा दिवस देवी कुष्मांडाला समर्पित, जाणून घ्या पूजेची पद्धत आणि निळ्या रंगाचे महत्त्व

नवरात्रीचा चौथा दिवस बुधवारी, १४ ऑक्टोबर रोजी आहे. हा दिवस देवी कुष्मांडाला समर्पित असून या दिवशी तिची पूजा केली जाते. दुर्गा मातेच्या नऊ रूपांपैकी देवी कुष्मांडा हे चौथे रूप मानले जाते.

कुष्मांडा म्हणजे आपल्या दिव्य हास्याने सृष्टीची निर्मिती करणारी शक्ती. म्हणूनच माता कुष्मांडा यांना सृष्टीची आदीशक्ती, तसेच ऊर्जा आणि आरोग्य देणारी देवी म्हणून पूजले जाते.

धार्मिक कथांनुसार, जेव्हा सगळीकडे अंधार होता, तेव्हा देवीने आपल्या दिव्य हास्याने सृष्टीची निर्मिती केली. त्यामुळे तिला विश्वाची आदिशक्ती असेही म्हटले जाते. देवी कुष्मांडा भक्तांना ऊर्जा, धैर्य आणि सकारात्मक विचारांची प्रेरणा देते, अशी श्रद्धा आहे.

देवीचे स्वरूप तेजस्वी असून तिला आठ हात असल्याचे वर्णन आढळते. तिच्या हातांमध्ये कमंडलू, धनुष्य, बाण, कमळ, अमृतकलश, चक्र आणि गदा अशी आयुधे व वस्तू दाखवल्या जातात. तिचे वाहन सिंह आहे.

आजचा रंग निळा आहे. निळा रंग शांतता, स्थैर्य, विश्वास, संयम आणि सकारात्मकता यांचे प्रतीक मानला जातो. म्हणून या दिवशी निळ्या रंगाचे कपडे घालून देवीचे दर्शन किंवा पूजा करण्याची प्रथा आहे.

नैवेद्याबद्दल सांगायचे तर, काही ठिकाणी मातेला मालपोआ, पेठा किंवा इतर गोड पदार्थ अर्पण करण्याची परंपरा आहे. त्याबरोबर पांढरा भोपळा म्हणजेच पृष्पांड, फळ आणि पंचामृतही अर्पण केले जाते. पृष्पांड भोपळा या नावाशी संबंधित असल्याने काही भक्त भोपळ्याचा नैवेद्य दाखवतात. मात्र नैवेद्याची पद्धत कुटुंब आणि प्रदेशानुसार वेगळी असू शकते.

या दिवशी सकाळी स्नान करून स्वच्छ कपडे घालावेत. देवीसमोर दिवा लावून फूल, अक्षता आणि नैवेद्य अर्पण करावा. शक्य असेल तर निळ्या रंगाचे कपडे घालून माता कुष्मांडाचे स्मरण करावे आणि आरती व नामस्मरण करावे.

देवीला प्रसन्न करण्यासाठी ओम देवी कुष्मांडेय नमः या मंत्राचा जप करावा. आपल्या श्रद्धेनुसार दुर्गा शक्ती स्तोत्र, देवी स्तोत्र किंवा नवरात्रीची आरतीही म्हणता येते.

धार्मिक मान्यतेनुसार माता कुष्मांडा भक्तांना आरोग्य, सुख, समृद्धी, ऊर्जा आणि सकारात्मकता देते. देवीच्या या रूपाची पूजा केल्याने जीवनातील नकारात्मकता दूर होऊन मनाला बळ मिळते, अशीही मान्यता आहे. त्यामुळे चौथ्या दिवशी देवीच्या या शक्तीचे स्मरण करून सकारात्मक भावनेने साधना करावी, असे सांगितले जाते.