नवरात्रीत घरच्या घरी हवन कसे करायचे: मंत्र, विधी आणि साहित्याची माहिती

नवरात्रौत्सवात अष्टमी आणि नवमीला हवन करण्याची प्राचीन परंपरा आहे. हवन पूजा केल्याने माता देवी प्रसन्न होते आणि भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते, असे मानले जाते. हिंदू धर्मात नवरात्रोत्सवाच्या शेवटी हवन करण्याला विशेष महत्त्व दिले गेले आहे.

घरी हवन करायचे असेल तर हवन कुंड असणे आवश्यक आहे. त्याशिवाय आंब्याचे लाकूड, तूप, कापूर आणि नैवेद्याचे साहित्यही लागेल. हवनात स्वच्छतेची विशेष काळजी घ्यावी.

सुरुवातीला पाच मंत्रांनी पाच वेळा शुद्ध देशी तूप अर्पण करावे. हे मंत्र असे: ॐ प्रजापतये स्वाहा। ॐ इन्द्राय स्वाहा। ॐ अग्नये स्वाहा। ॐ सोमाय स्वाहा। ॐ भूः स्वाहा।

दोन किंवा त्यापेक्षा जास्त लोक हवन करत असतील तर एका सदस्याने तूप अर्पण करावे आणि बाकीच्यांनी हवन साहित्य अर्पण करावे. त्यासाठीचे मंत्र: ऊँ सूर्याय नमः स्वाहा, ऊँ चंद्रयसे स्वाहा, ऊं भौमाय नमः स्वाहा, ऊँ बुधाय नमः स्वाहा, ऊँ गुरवे नमः स्वाहा, ऊँ शुक्राय नमः स्वाहा, ऊँ शनये नमः स्वाहा, ऊँ राहवे नमः स्वाहा, ऊँ केतवे नमः स्वाहा.

त्यानंतर गायत्री मंत्राचा 21 वेळा जप करून नैवेद्य दाखवावा. मंत्र: ॐ भूर्भुव: स्व: तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहि धियो यो न: प्रचोदयात्। स्वाहा (21 वेळा).

पुढे खालील मंत्रांनी हवनात तूप अर्पण करावे: ॐ गणेशाय नम: स्वाहा। ॐ गौरियाय नम: स्वाहा। ॐ नवग्रहाय नम: स्वाहा। ॐ दुर्गाय नम: स्वाहा। ॐ महाकालिकाय नम: स्वाहा। ॐ हनुमते नम: स्वाहा। ॐ भैरवाय नम: स्वाहा। ॐ कुल देवताय नम: स्वाहा। ॐ स्थान देवताय नम: स्वाहा। ॐ ब्रह्माय नम: स्वाहा। ॐ विष्णुवे नम: स्वाहा। ॐ शिवाय नम: स्वाहा।

नवदुर्गा हवन मंत्रांमध्ये ॐ दुर्गा देवी नमः स्वाहा, ॐ शैलपुत्री देवी नमः स्वाहा, ॐ ब्रह्मचारिणी देवी नमः स्वाहा, ॐ चंद्र घंटा देवी नमः स्वाहा, ॐ कुष्मांडा देवी नमः स्वाहा, ॐ स्कन्द देवी नमः स्वाहा, ॐ कात्यायनी देवी नमः स्वाहा, ॐ कालरात्रि देवी नमः स्वाहा, ॐ महागौरी देवी नमः स्वाहा आणि ॐ सिद्धिदात्री देवी नमः स्वाहा यांचा समावेश आहे.

त्याबरोबर हे मंत्रही म्हणावेत: ॐ जयंती मंगलाकाली भद्रकाली कपालिनी दुर्गा क्षमा शिवा धात्री स्वाहा, स्वधा नमस्तुते स्वाहा | ॐ गुरुर्ब्रह्मा, गुरुर्विष्णु, गुरुर्देवा महेश्वर: गुरु साक्षात परब्रह्मा तस्मै श्री गुरुवे नम: स्वाहा।

महामृत्युंजय मंत्राने 11 वेळा आहुती अर्पण करावी. मंत्र: "ओम त्र्यंबकम यजमाहे सुगंधिनम् पुष्टीवर्धनम्/ उर्वरुकमिव बंधनं मृत्युमुख्य ममृतत् मृत्युंजय नमः स्वाहा." यानंतर ॐ शरणागत दीनार्त परित्राण परायणे, सर्व स्यार्ति हरे देवी नारायणी नमस्तुते। स्वाहा। या मंत्राने एकदा आहुती द्यावी.

मातेच्या नरवाण बीज मंत्राने 108 वेळा आहुती अर्पण करावी. मंत्र: "ॐ ऐं ह्रीं क्लीं चामुण्डायै विच्चै। स्वाहा".

दुर्गा सप्तशतीच्या पाचव्या अध्यायात देवांनी स्तुतीसाठी मंत्रांचा उच्चार केला आहे, ते हवनात अर्पण करावेत. असे एकूण 25 मंत्र आहेत. पहिला: या देवी सर्वभूतेषु विष्णुमायेति शब्दिता । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥ स्वाहा. दुसरा: या देवी सर्वभूतेषु चेतनेत्यभिधीयते । नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमस्तस्यै नमो नमः॥ स्वाहा.

हवनानंतर नारळाला लाल पिवळा धागा बांधावा. त्याचा वरचा भाग कापून त्यात तूप, सुपारी, लवंग, जायफळ आणि जो काही प्रसाद असेल तो टाकावा, तसेच उरलेले हवन साहित्यही त्यात घालावे. पूर्णाहुती मंत्राचा उच्चार करताना हा नारळ हवनकुंडाच्या अग्नीच्या मध्यभागी ठेवावा.

पूर्णाहुति मंत्र: ऊँ पूर्णमद: पूर्णम् इदम् पूर्णात पूर्णादिमं उच्यते, पुणस्य पूर्णम् उदच्यते। पूर्णस्य पूर्णभादाय पूर्णमेवावाशिष्यते।। या मंत्राचा जप केल्याने पूर्ण आहुती अर्पण केली जाते.

पूर्ण नैवेद्यानंतर कुटुंबासह आरती करून हवन करावे आणि शेवटी देवी मातेची क्षमा मागावी. अशा प्रकारे घरात नवरात्रीचे हवन करता येते.