नागपूरच्या सोलर डिफेन्सकडून लष्कराला एकाच खेपेत ४५० नागास्त्र 1R ड्रोनची डिलिव्हरी

नागपूरची सोलर डिफेन्स अँड एरोस्पेस लिमिटेड (SDAL) या कंपनीने मंगळवारी जाहीर केले की त्यांनी भारतीय लष्कराला नागास्त्र 1R या कामिकाझे ड्रोनवर आधारित लोइटरिंग म्युनिशनचे ४५० नग एकाच खेपेत दिले आहेत. कोणत्याही उत्पादकाने दिलेली ही आतापर्यंतची सर्वात मोठी खेप असल्याचा कंपनीचा दावा आहे. देशी बनावटीची अचूक मारक क्षमता यामुळे वाढेल, असे कंपनीचे म्हणणे आहे.

लष्कराच्या कमी पल्ल्याच्या हल्ल्याच्या गरजेनुसार नागास्त्र 1R खास तयार केले आहे. ५ किलोमीटरच्या आत लक्ष्य शोधून त्यावर मारा करण्यासाठी ते बनवले असून त्यात १ किलो वजनाचे वॉरहेड आहे. माणसे आणि हलके संरक्षण असलेली वाहने, ज्यांना सॉफ्ट-स्किन लक्ष्य म्हटले जाते, त्यांच्यावर मारा करणे हा त्याचा उद्देश आहे.

या ड्रोनमध्ये दिवसा आणि रात्री चालणारे सर्व्हेलन्स कॅमेरे आणि GPS वर चालणारी दिशादर्शन यंत्रणा आहे. त्यामुळे सर्क्युलर एरर प्रॉबेबल (CEP) केवळ २ मीटर इतकी असल्याचा दावा केला जातो. कमी दृश्यमानतेतही रात्री हल्ला करता येतो, असे सांगितले जाते.

नागास्त्र मालिकेचे एक वैशिष्ट्य म्हणजे त्याचा आवाज कमी आहे. SDAL च्या म्हणण्यानुसार २०० मीटरपेक्षा जास्त उंचीवर असताना नागास्त्र 1R कुणाच्या नजरेत येत नाही. लक्ष्य ओळखता आले नाही तर हल्ला रद्द करून ड्रोन पुन्हा कंट्रोल स्टेशनकडे परत आणण्याची सोयही त्यात आहे.

लष्कराने ही ऑर्डर आणीबाणीच्या खरेदी प्रक्रियेअंतर्गत दिली, तीही कडक चाचण्यांनंतर. गेल्या वर्षी मार्चमध्ये हिमाचल प्रदेशातील बकलोह येथील स्पेशल फोर्सेस ट्रेनिंग स्कूलमध्ये (SFTS) झालेल्या तांत्रिक चाचण्यांत चार कंपन्या सहभागी झाल्या होत्या. त्यानंतर प्रत्यक्ष कामगिरी आणि लक्ष्यभेदाची अचूकता तपासण्यासाठी या यंत्रणांच्या अनेक लाइव्ह चाचण्या घेण्यात आल्या.

नागास्त्र 1R कमी पल्ल्यासाठी तयार केले असले तरी सूत्रांनी सांगितले की नागास्त्र यंत्रणा १० किलोमीटरपर्यंतच्या लक्ष्यावर मारा करू शकते आणि ४० मिनिटे हवेत राहू शकते, म्हणजे ठरवून दिलेल्या क्षमतेच्या दुप्पट. स्वतंत्र सूत्रांनी तिचा स्वायत्त पल्ला १५ किलोमीटरपर्यंत असल्याचेही सूचित केले आहे.

इतकी क्षमता असूनही ही यंत्रणा सहज नेता येईल अशी आहे. ग्राउंड कंट्रोल स्टेशन, कम्युनिकेशन कंट्रोल उपकरणे आणि न्यूमॅटिक लाँचरसह तिचे एकूण वजन सुमारे ३० किलो आहे, त्यामुळे मैदानावरील जवान ती तैनात करू शकतात.

सोलर ग्रुपचे चेअरपर्सन सत्यनारायण नुवाल यांनी सांगितले की नागास्त्र 1R मध्ये ८० टक्क्यांपेक्षा जास्त स्वदेशी सामग्री आहे. बेंगळुरूतील Z Motion Autonomous Systems Private Limited यांच्या सहकार्याने ही यंत्रणा विकसित केली असून, देशातील संरक्षण उत्पादन बळकट करण्याच्या आणि आयातीवरील अवलंबित्व कमी करण्याच्या दिशेने हे आणखी एक पाऊल आहे. यंत्रणेतील मोटर्सही देशातच बनवण्याचा कंपनी प्रयत्न करत आहे.

दरम्यान, SDAL मानवरहित अचूक हल्ल्याच्या यंत्रणांचा विस्तार करत आहे. कंपनी कालसास्त्र मालिकेतील लांब पल्ल्याचे ड्रोन विकसित करत असून ते ५० किलोपर्यंत वजनाचे वॉरहेड वाहून नेऊ शकतील. तसेच कॅनिस्टर लाँच्ड अँटी-आर्मर लोइटरिंग म्युनिशन (CALM) च्या हिवाळी चाचण्यांची तयारी सुरू आहे. हे नळीतून डागले जाणारे शस्त्र यांत्रिकी पायदळ तुकड्यांच्या इन्फंट्री फायटिंग व्हेइकलवर बसवण्यासाठी आहे.

सशस्त्र दलांसाठी देशी तंत्रज्ञानाचे उत्पादन देशी कंपन्या वाढवत असताना, या ताज्या डिलिव्हरीमुळे देशाच्या संरक्षण उत्पादन व्यवस्थेत नागपूरची भूमिका वाढत असल्याचे दिसते.