लक्ष्मीपूजनात गोमती चक्र आणि कवड्या पूजेत का ठेवतात, परंपरा आणि श्रद्धा काय सांगते

दिवाळीतील लक्ष्मीपूजन हा धन, समृद्धी आणि सुख-शांतीचा उत्सव मानला जातो. या दिवशी देवी लक्ष्मी आणि भगवान गणेशाची पूजा केली जाते. त्यासोबत अनेक घरांमध्ये गोमती चक्र आणि कवड्याही पूजेत ठेवण्याची परंपरा आहे. काही जण या वस्तू तिजोरीत किंवा धन ठेवण्याच्या ठिकाणीही ठेवतात.

गोमती चक्र हे समुद्रातून मिळणारे, नैसर्गिक कवचासारखे दिसणारे एक लहान गोलाकार शंखवर्गीय कवच आहे. त्याच्या एका बाजूला चक्रासारखी गोल रचना दिसते, म्हणून त्याला गोमती चक्र म्हणतात. धार्मिक मान्यतेनुसार त्याचा संबंध भगवान विष्णूंच्या सुदर्शन चक्राशी जोडला जातो. त्यामुळे ते शुभ आणि मंगलकारी मानले जाते.

धार्मिक श्रद्धेनुसार गोमती चक्र घरात ठेवल्याने सुख-समृद्धी नांदते आणि आर्थिक अडचणी दूर होतात, असे मानले जाते. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी ते देवी लक्ष्मीच्या चरणी ठेवून पूजले जाते. काही कुटुंबांमध्ये पूजेनंतर हे चक्र तिजोरीत किंवा पैशांच्या कपाटात ठेवण्याची परंपरा आहे. यामुळे घरात धनधान्याची भरभराट होते, अशी श्रद्धा आहे.

कवड्या म्हणजे समुद्रातून मिळणाऱ्या लहान शंखासारख्या कवचयुक्त वस्तू. जुन्या काळात काही ठिकाणी कवड्यांचा वापर देवाणघेवाणीसाठी केला जात असे. त्यामुळे त्यांचा संबंध धन आणि आर्थिक व्यवहारांशी जोडला गेला. धार्मिक परंपरेत कवड्या देवी लक्ष्मीचे प्रतीक मानल्या जातात. लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी पिवळ्या किंवा पांढऱ्या कवड्या देवीसमोर ठेवल्या जातात. काही घरांमध्ये त्यांना हळद-कुंकू लावून पूजण्याची पद्धत आहे.

कवड्यांचे वेगवेगळे रंग शुभ मानले जातात. पिवळ्या कवड्यांचा संबंध धन आणि समृद्धीशी जोडला जातो, तर पांढऱ्या कवड्या शुद्धता आणि मांगल्याचे प्रतीक मानल्या जातात. काही धार्मिक परंपरांमध्ये कवड्या लाल कपड्यात बांधून तिजोरीत ठेवल्या जातात. त्यामुळे घरात आर्थिक स्थैर्य राहते, अशी श्रद्धा आहे.

गोमती चक्र आणि कवड्या एकत्र ठेवण्यामागे धनप्राप्ती, आर्थिक भरभराट आणि घरातील सुख-समृद्धीची धार्मिक भावना आहे. गोमती चक्राला भगवान विष्णूंच्या सुदर्शन चक्राचे प्रतीक मानले जाते, तर कवड्यांचा संबंध देवी लक्ष्मीशी जोडला जातो. म्हणून या दोन्ही वस्तू एकत्र पूजल्याने लक्ष्मी-नारायणाची कृपा राहते, अशी काही भाविकांची श्रद्धा आहे.

पूजेची पद्धत अशी सांगितली जाते. आधी पूजेची जागा स्वच्छ करून घ्यावी. गोमती चक्र आणि कवड्या स्वच्छ पाण्याने पुसून घ्याव्यात आणि पूजेच्या ताटात किंवा लाल कपड्यावर ठेवाव्यात. त्यांना हळद-कुंकू आणि अक्षता अर्पण कराव्यात. त्यानंतर देवी लक्ष्मीची पूजा करून फुले आणि नैवेद्य अर्पण करावा. पूजा झाल्यावर काही परंपरांनुसार गोमती चक्र आणि कवड्या तिजोरीत किंवा धन ठेवण्याच्या जागी ठेवतात.

वास्तुशास्त्र आणि धार्मिक मान्यतेनुसार, गोमती चक्र आणि कवड्या तिजोरीत ठेवल्याने घरात धन टिकून राहते, आर्थिक अडचणी कमी होतात आणि समृद्धी येते, अशी श्रद्धा आहे. मात्र या गोष्टी धार्मिक समजुतींचा भाग आहेत. त्यांना आर्थिक लाभाची वैज्ञानिक हमी समजू नये.