जागतिक बाजारात सोने २४% स्वस्त, भारतात २०% घसरण; आयात शुल्क आणि रुपया कारणीभूत

जागतिक बाजारात सोन्याच्या दरात सध्या मोठी घसरण सुरू आहे. शुक्रवारी स्पॉट सोन्याचा भाव प्रति औंस $४,०६८.७१ वर बंद झाला. २९ जानेवारी २०२६ रोजी सोन्याने $५,३७९ चा विक्रमी उच्चांक गाठला होता. त्या पातळीपेक्षा आजचा भाव जवळपास २४% कमी आहे.

भारतात मात्र हीच घसरण कमी दिसते. ऑल इंडिया सराफा असोसिएशनच्या म्हणण्यानुसार, राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीत धनतेरसच्या दिवशी ९९.९% शुद्ध सोन्याचा भाव प्रति १० ग्रॅम १,४६,३०० रुपयांवर बंद झाला. २९ जानेवारीला हाच भाव १,८३,००० रुपये या विक्रमी उच्चांकावर पोहोचला होता. म्हणजे भावात जवळपास २०% घसरण झाली आहे. जगात २४% आणि भारतात २०%, हा ४% चा फरक कसा पडला, असा प्रश्न यातून उभा राहतो.

या फरकामागची मुख्य कारणे भारताचे कर धोरण आणि चलन बाजार ही आहेत. भारत आपल्याला लागणारे बहुतेक सोने परदेशातून आणतो. त्यामुळे देशातील सोन्याचे भाव आंतरराष्ट्रीय दराबरोबरच आणखी दोन गोष्टींवर अवलंबून असतात.

पहिले कारण आयात शुल्क. जानेवारीत सोन्याचे भाव उच्चांकावर होते, तेव्हा भारतात सोन्यावर ६% आयात शुल्क होते. १३ मे रोजी सरकारने यात बदल करून सोने आणि चांदीवरील प्रभावी शुल्क १५% पर्यंत वाढवले. या १५% मध्ये १०% मूलभूत सीमा शुल्क आणि ५% कृषी पायाभूत सुविधा उपकर यांचा समावेश आहे.

आयात कमी करणे आणि रुपया तसेच परकीय चलन साठ्यावरील दबाव हलका करणे, हा या निर्णयाचा उद्देश होता. आंतरराष्ट्रीय बाजारात तेलाचे भाव वाढल्यामुळे हा साठा आधीच दबावाखाली होता. पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी नागरिकांना वर्षभर सोने खरेदी न करण्याचे आवाहन केले होते. त्यानंतर काही दिवसांतच हा निर्णय घेण्यात आला. ९% च्या या शुल्कवाढीमुळे आंतरराष्ट्रीय बाजारातील घसरणीचा परिणाम मोठ्या प्रमाणात कमी झाला आणि भारतातील भाव जागतिक बाजाराइतके खाली येण्यापासून रोखले गेले.

दुसरे कारण कमजोर रुपया. सोन्याचे भाव डॉलरशी जोडलेले असतात. त्यामुळे जागतिक बाजारात काहीच बदल झाला नाही, तरी रुपया कमजोर झाल्यास स्थानिक बाजारात सोने महाग होते. २९ जानेवारीला रुपया डॉलरच्या तुलनेत सुमारे ९२ वर होता. ती त्या वेळची त्याची सर्वात कमी पातळी होती.

याचा अर्थ भारतीय आयातदारांना परदेशातून सोने घेण्यासाठी आता जास्त रुपये मोजावे लागत आहेत. या घटकामुळेही देशातील सोन्याचे भाव आणखी खाली जाण्यापासून रोखले गेले. म्हणूनच भारतात सोने २४% नी स्वस्त झाले नाही, तर केवळ २०% नी स्वस्त झाले.