कर्जतमधील टोरेंट पॉवर प्रकल्पासाठी झाडांची कत्तल: आदित्य ठाकरेंची सरकारवर टीका, आज स्थानिकांशी भेट

कोकणातील वृक्षतोडीच्या मुद्द्यावरून राज्यातले राजकीय वातावरण तापले आहे. शिवसेना (उद्धव बाळासाहेब ठाकरे) पक्षाचे नेते आदित्य ठाकरे यांनी राज्य सरकारच्या पर्यावरणविषयक धोरणांवर जोरदार टीका केली आहे. टोरंट कंपनीच्या प्रकल्पासाठी हजारो झाडे तोडली जाणार असल्याच्या चर्चेवरून त्यांनी सरकारला लक्ष्य केले. ते आज कर्जतच्या दौऱ्यावर जाणार असून तिथे स्थानिक नागरिकांशी बोलणार आहेत.

'महाराष्ट्राचे वाळवंट करण्याचे मुख्यमंत्र्यांनी ठरवले आहे,' अशा शब्दांत ठाकरे यांनी मुख्यमंत्र्यांवर आणि राज्य सरकारवर निशाणा साधला. विकासाच्या नावाखाली मोठ्या प्रमाणात झाडे तोडली जात आहेत, असा त्यांचा आक्षेप आहे. प्रकल्प उभारताना विकास आणि पर्यावरण यांच्यात समतोल राखला पाहिजे, अशी त्यांची भूमिका आहे. झाडे गेली तर परिसरातला नैसर्गिक समतोल बिघडू शकतो आणि त्याचा परिणाम स्थानिक पर्यावरणावर होऊ शकतो, अशी चिंताही व्यक्त होत आहे.

झाडांच्या आकड्यावरून मोठा फरक समोर आला आहे. प्रकल्पासाठी 48,000 झाडे तोडली जाणार असल्याचे सांगितले जाते. मात्र हा आकडा फक्त कागदावरचा आहे, प्रत्यक्षात 4 ते 5 लाख झाडे तोडली जाण्याची शक्यता आहे, असा दावा आदित्य ठाकरे यांनी केला आहे. हा दावा स्वतंत्रपणे सिद्ध झालेला अधिकृत निष्कर्ष नाही. त्यामुळे प्रत्यक्षात किती झाडे तोडली जाणार, हे तपासण्यासाठी अधिकृत आकडेवारी आणि प्रकल्पाची कागदपत्रे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.

प्रकल्पाबद्दल थोडक्यात असे सांगितले जाते. कर्जत तालुक्यातील साई डोंगर, पाली तर्फे कोतवाल आणि खलाटी परिसरात टोरेंट पॉवरचा 3,000 मेगावॅट क्षमतेचा पंप्ड स्टोरेज जलविद्युत प्रकल्प प्रस्तावित आहे. त्यासाठी 32,490 झाडे तोडण्यास मंजुरी मिळाल्याचे वृत्त आहे आणि सुमारे 233 हेक्टर वनजमीन वापरली जाणार आहे. महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या संकेतस्थळावर असलेल्या मसुदा पर्यावरण प्रभाव मूल्यांकन अहवालात सुमारे 48,000 झाडे आणि इतर वनस्पती हटवण्याचा उल्लेख आहे. म्हणूनच आकड्यांमध्ये फरक दिसतो.

भीमाशंकर अभयारण्याबद्दलही प्रश्न उठले आहेत. वनविभाग आणि टोरेंट पॉवरच्या म्हणण्यानुसार प्रस्तावित प्रकल्प अभयारण्यापासून सुमारे 16 किलोमीटर अंतरावर आहे. त्याचे घटक अभयारण्याच्या हद्दीबाहेर आणि पर्यावरण संवेदनशील क्षेत्राबाहेर आहेत. अभयारण्याच्या आत बेकायदेशीर वृक्षतोड सुरू असल्याचा दावा वनविभागाने फेटाळला आहे. तरीही अभयारण्याबाहेरच्या जंगलाला पर्यावरणीय महत्त्व नसते असे म्हणता येत नाही, कारण अप्रत्यक्ष परिणाम तपासावे लागतात.

वृक्षतोडीचे संभाव्य परिणाम अनेक आहेत. जंगलातली परिसंस्था बिघडू शकते, वन्यजीवांचे अधिवास आणि त्यांच्या फिरण्याचे मार्ग बाधित होऊ शकतात, डोंगरउतारांवरची माती वाहून जाण्याचा धोका वाढू शकतो आणि पाण्याच्या स्रोतांवरही परिणाम होऊ शकतो. जंगलावर अवलंबून असलेल्या स्थानिकांची उपजीविकाही यात येते. मात्र हे संभाव्य धोके आहेत, प्रत्येक परिणाम प्रत्यक्ष घडेलच असे नाही.

राज्य सरकारच्या म्हणण्यानुसार तोडलेल्या झाडांच्या बदल्यात एकूण 90,000 झाडे लावण्याचे नियोजन आहे. त्यातली 30,000 झाडे भरपाई वनीकरणासाठी आणि 60,000 झाडे प्रकल्पाच्या हरित पट्ट्यात व इतर ठिकाणी लावायची आहेत. पण फक्त झाडांची संख्या मोजून नुकसान भरून निघाले, असे ठरत नाही. जुने मोठे वृक्ष आणि नवी रोपे पर्यावरणाच्या दृष्टीने सारखी नसतात.

आदित्य ठाकरे यांच्या कर्जत भेटीत स्थानिक नागरिक वृक्षतोडीबद्दल त्यांच्या हरकती आणि चिंता मांडतील. आता या दौऱ्यात कोणते मुद्दे समोर येतात आणि वृक्षतोडीबाबत पुढे काय भूमिका घेतली जाते, याकडे सर्वांचे लक्ष लागले आहे. या आरोपांमुळे प्रकरणाला राजकीय वळण मिळाले असून सत्ताधारी आणि विरोधक यांच्यात आरोप-प्रत्यारोप होण्याची शक्यता आहे.