पदवीनंतर एमबीए करताय? फायनान्सपासून एचआरपर्यंत कोणती शाखा निवडायची ते समजून घ्या

एमबीए म्हणजे मास्टर ऑफ बिजनेस एडमिनिस्ट्रेशन. आजच्या काळात ती फक्त एक डिग्री उरलेली नाही, तर करिअरला नवी दिशा देणारा चांगला मार्ग झाली आहे. पदवीनंतर अनेक विद्यार्थ्यांना एमबीए करायचे असते, कारण त्यातून चांगली नोकरी, उत्तम पगार आणि पुढे जाण्याच्या जास्त संधी मिळू शकतात, असे त्यांना वाटते.

पण प्रवेश घेण्याआधी सगळ्यात मोठा प्रश्न असतो, तो म्हणजे कोणती शाखा निवडायची? एमबीएमध्ये फायनान्स, मार्केटिंग, बिजनेस अनालिटिक्स, ऑपरेशंस आणि ह्यूमन रिसोर्स असे अनेक स्पेशलायझेशन्स आहेत. योग्य पर्याय निवडला तर करिअरला फायदा होऊ शकतो. मात्र लाखांचे किंवा कोटींचे पॅकेज फक्त डिग्रीमुळे मिळत नाही. त्यासाठी चांगले कॉलेज, तुमची कौशल्ये, अनुभव आणि कंपनीच्या गरजाही महत्त्वाच्या असतात.

पहिली शाखा आहे एमबीए इन फायनान्स. पैशांचा हिशेब ठेवणे, आकडेवारी समजून घेणे आणि गुंतवणुकीच्या गोष्टींमध्ये रस असेल, तर हा चांगला पर्याय ठरू शकतो. यात कंपनीच्या पैशांचे व्यवस्थापन, गुंतवणूक, बँकिंग, फायनान्शियल योजना आणि जोखीम समजून घेणे शिकवले जाते. नंतर विद्यार्थी बँक, फायनान्शियल इन्स्टिट्यूशन, इन्व्हेस्टमेंट कंपन्या आणि मोठ्या कॉर्पोरेट कंपन्यांमध्ये नोकरी मिळवू शकतात. फायनान्शियल ॲनालिस्ट, इन्व्हेस्टमेंट बँकिंग प्रोफेशनल, रिस्क मॅनेजर आणि फायनान्स मॅनेजर अशा पदांवरही काम करता येते. कमाईची चांगली शक्यता असते, पण पगार तुमची योग्यता, कॉलेज आणि जॉब प्रोफाइल यावर अवलंबून असतो.

दुसरी शाखा एमबीए इन बिजनेस ॲनालिटिक्स. आज कंपन्या व्यवसाय पुढे नेण्यासाठी डेटा वापरतात. ग्राहकांना काय आवडते, कोणत्या उत्पादनाची मागणी वाढत आहे आणि व्यवसाय कसा सुधारता येईल, हे त्यांना जाणून घ्यायचे असते. म्हणून या कोर्सची मागणी वाढत आहे. यात डेटाच्या आधारावर निर्णय घेणे शिकवले जाते, म्हणजे आकडेवारी समजून घेणे, अहवाल तयार करणे आणि व्यवसायाच्या समस्या सोडवणे. विद्यार्थी बिजनेस ॲनालिस्ट, डेटा ॲनालिस्ट, कन्सल्टंट आणि धोरणाशी संबंधित पदांवर काम करू शकतात. तंत्रज्ञान, आकडेवारी आणि व्यवसाय आवडणाऱ्यांसाठी हा चांगला पर्याय असू शकतो.

तिसरी शाखा एमबीए इन मार्केटिंग. लोकांशी बोलायला, नवीन कल्पना मांडायला आणि उत्पादन लोकांपर्यंत पोहोचवायला आवडत असेल, तर ती उपयुक्त ठरू शकते. कंपनीचे उत्पादन किंवा सेवा बाजारात कशी ओळख निर्माण करते आणि ग्राहकांशी कशी जोडली जाते, हे यात शिकवले जाते. डिजिटल मार्केटिंग, जाहिरात, ब्रँड मॅनेजमेंट, मार्केट रिसर्च आणि सेल्स शिकवले जाते. कोर्सनंतर मार्केटिंग मॅनेजर, ब्रँड मॅनेजर, डिजिटल मार्केटिंग मॅनेजर आणि सेल्स मॅनेजर अशी पदे मिळू शकतात. सर्जनशील विचार करणाऱ्यांना आणि बाजारातला बदलता ट्रेंड ओळखणाऱ्यांना कमाईच्या चांगल्या संधी आहेत.

चौथी शाखा एमबीए इन ऑपरेशंस. कंपनी यशस्वी व्हायला फक्त चांगले उत्पादन बनवणे पुरेसे नसते. माल वेळेवर तयार होणे, ग्राहकांपर्यंत पोहोचणे आणि कामाचा खर्च नियंत्रणात राहणे हेही महत्त्वाचे असते. हे कामकाज नीट हाताळायला इथे शिकवले जाते. पुरवठा साखळी व्यवस्थापन, लॉजिस्टिक्स, उत्पादन नियोजन, गुणवत्ता नियंत्रण आणि संसाधनांचा योग्य वापर यावर भर असतो. नंतर ऑपरेशंस मॅनेजर, सप्लाई चेन मॅनेजर, लॉजिस्टिक्स मॅनेजर आणि प्रोडक्शन मॅनेजर अशा पदांवर नोकरी मिळू शकते. मॅन्युफॅक्चरिंग, ई-कॉमर्स, रिटेल आणि लॉजिस्टिक्सशी संबंधित कंपन्यांना अशा प्रोफेशनल्सची गरज असते.

पाचवी शाखा एमबीए इन ह्यूमन रिसोर्स. प्रत्येक कंपनीला कर्मचाऱ्यांची भरती, त्यांचे प्रशिक्षण आणि कामाशी संबंधित समस्या हाताळणारी माणसे लागतात. यात कर्मचारी आणि कंपनी यांच्यात चांगला ताळमेळ कसा ठेवायचा, याची माहिती दिली जाते. भरती प्रक्रिया, प्रशिक्षण, पगार व्यवस्थापन, कार्यक्षमतेचे मूल्यांकन आणि कंपनीच्या धोरणाशी संबंधित गोष्टी शिकवल्या जातात. कोर्सनंतर एचआर मॅनेजर, टॅलेंट ॲक्विझिशन स्पेशालिस्ट, ट्रेनिंग मॅनेजर आणि एचआर बिझनेस पार्टनर अशा पदांवर काम करता येते. लोकांशी बोलणे, टीमसोबत काम करणे आणि समस्या सोडवणे आवडणाऱ्यांसाठी ही शाखा उपयुक्त ठरू शकते.

मग सर्वात चांगले पॅकेज कोणत्या शाखेत मिळते? कोणत्याही एका शाखेला सगळ्यात जास्त पगार देणारी म्हणणे योग्य ठरणार नाही. फायनान्स आणि बिजनेस ॲनालिटिक्समध्ये काही विशिष्ट पदांसाठी खूप चांगली पॅकेजेस मिळतात. मार्केटिंग, ऑपरेशंस आणि ह्यूमन रिसोर्समध्येही अनुभवी प्रोफेशनल्स चांगली कमाई करू शकतात.

इंडियन इन्स्टिट्यूट ऑफ मॅनेजमेंट (IIM) सारख्या प्रतिष्ठित संस्थांमधून आणि इतर चांगल्या बिजनेस स्कूलमधून शिकलेल्या विद्यार्थ्यांना मोठ्या कंपन्यांमध्ये नोकरीच्या उत्तम संधी मिळतात. तरीही प्रत्येकाला लाखांचे किंवा कोटींचे पॅकेज मिळेलच असे नाही. पॅकेज हे तुम्ही कोणत्या कॉलेजमधून एमबीए केले, तुमचे शिक्षण कसे झाले, तुमच्याकडे कोणती कौशल्ये आहेत आणि तुम्हाला कोणत्या प्रकारची नोकरी मिळाली, यावर अवलंबून असते.