अमेरिका आणि इराणमध्ये तणाव शिगेला; होर्मुझजवळ टँकरवर हल्ले, दोन्ही बाजूंची लष्करी तयारी

अमेरिका आणि इराण यांच्यातील तणावाने आतापर्यंतची सर्वात धोकादायक पातळी गाठली आहे. दोन्ही देशांचे सैन्य आमनेसामने आले असून मध्य पूर्वेत मोठ्या महायुद्धाचे संकेत मिळत आहेत.

इराण आपल्या गुप्त पर्वतीय बोगद्यांमध्ये वेगाने अणुबॉम्ब विकसित करण्याचा प्रयत्न करत असल्याचा दावा केला जात आहे. या घाईत सुरक्षेच्या आंतरराष्ट्रीय मानकांना बाजूला ठेवले गेल्याने गंभीर अणु-अपघाताचा धोका निर्माण झाला आहे. इराणच्या नव्या नेतृत्वाने आणि इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्पने (IRGC) नागरिकांना संभाव्य आपत्कालीन परिस्थिती आणि युद्धासाठी तयार राहण्याचे आदेश दिले आहेत.

दुसरीकडे, अमेरिकेने आखाती देशांतील आपली लष्करी उपस्थिती कमालीची वाढवली आहे. पॅट्रियट हवाई संरक्षण प्रणालीने सज्ज मालवाहू विमाने, अत्याधुनिक लढाऊ विमाने आणि मरीन एक्सपेडिशनरी युनिट्स इराणच्या सीमेजवळ तैनात करण्यात आली आहेत. अमेरिकेचे माजी राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांच्या वक्तव्यानंतर या भागातील लष्करी हालचालींना वेग आला आहे. इराणचे गुप्त अण्वस्त्र उपक्रम नष्ट करण्यासाठी अमेरिका कोणत्याही क्षणी मोठा लष्करी हल्ला करू शकते, अशी चर्चा आंतरराष्ट्रीय मुत्सद्देगिरीत सुरू आहे.

गुप्तचर अहवालानुसार, इराणच्या उंचावरील पिकॅक्स (PICEX) पर्वतातील बोगद्यांमध्ये गूढ हालचाली सुरू आहेत. हे बोगदे जमिनीखाली शेकडो फूट खोल असून बंकर-बस्टर बॉम्बनेही ते भेदणे कठीण मानले जाते. लष्करी तज्ज्ञांच्या मते, सुरक्षेच्या मूलभूत नियमांकडे होत असलेल्या दुर्लक्षामुळे तीव्र किरणोत्सर्ग (Radiation) पसरण्याची किंवा मोठा स्फोट होण्याची भीती आहे.

इराणमधील स्थानिक नागरिकांत भीतीचे वातावरण आहे. त्यांनी अन्नधान्य, औषधे आणि जीवनावश्यक वस्तूंचा साठा करायला सुरुवात केली आहे. IRGC कडून जनतेला मानसिकदृष्ट्या अणुप्रलयासाठी तयार राहण्यास सांगितले जात आहे. अण्वस्त्र बनवण्याच्या प्रक्रियेत काही दुर्घटना घडली, तर त्याचा दोष थेट अमेरिकन हल्ल्यावर ढकलण्याची इराणची योजना असल्याचा संशय पाश्चात्य माध्यमांनी व्यक्त केला आहे.

हवाई ताकदीच्या बाबतीत अमेरिकन सैन्याने इराणवर अचूक आणि वेगवान हल्ले करण्यासाठी आपल्या सर्वात अत्याधुनिक F-35 स्टेल्थ लढाऊ विमानांचा ताफा सज्ज ठेवला आहे. ही विमाने रडारला चकमा देण्यात पटाईत आहेत. त्याला उत्तर म्हणून इराणने '358' नावाचे क्षेपणास्त्र तैनात केले आहे. हे क्षेपणास्त्र पारंपरिक रडारवर अवलंबून न राहता 'पॅसिव्ह इन्फ्रारेड सेन्सर्स'चा (Passive Infrared Sensors) वापर करते आणि विमानाच्या इंजिनमधून निघणाऱ्या उष्णतेचा (Thermal Signature) माग काढते.

डागल्यानंतर '358' सुमारे ६० मिनिटे हवेत घिरट्या घालू शकते, त्यामुळे ते हवेतील 'भूसुरुंगासारखे' (Airborne Mine) काम करते. ६४० किमी प्रतितास वेगाने जाणारे हे क्षेपणास्त्र F-35 च्या रडारलाही दिसत नाही. अगदी शेवटच्या क्षणी वैमानिकाला याचा अंदाज येतो, त्यामुळे बचाव करणे अत्यंत कठीण होते. फुटल्यावर ते गोळीसारखे शेकडो छर्रे बाहेर फेकते, जे F-35 सारख्या मजबूत विमानाची ढालही सहज भेदू शकतात.

जगातील ३० टक्क्यांहून अधिक तेल वाहतूक होणाऱ्या होर्मुझच्या सामुद्रधुनीत (Strait of Hormuz) सध्या अत्यंत गंभीर परिस्थिती आहे. ऑक्टोबर महिन्यात या भागात २८ हून अधिक तेल टँकर्सवर हल्ले झाले असून आखातात ११५ हून अधिक जहाजे अडकून पडली आहेत. इराणने या सागरी मार्गावर नियंत्रण मिळवण्याचा प्रयत्न केल्याने जागतिक इंधन पुरवठा साखळी धोक्यात आली आहे.

यावर उपाय म्हणून अमेरिकन मध्यवर्ती कमांडने (CENTCOM) आपल्या नौदल आणि मरीन कॉर्प्सच्या तुकड्यांना तीव्र सरावाचे आदेश दिले आहेत. अमेरिकन कमांडो बोगद्यांत घुसून युरेनियम जप्त करण्याच्या आणि हातोहात लढाईच्या (Hand-to-Hand Combat) सरावात गुंतले आहेत. हेलिकॉप्टरद्वारे इराणी बेटांवर ताबा मिळवण्याचे मॉक-ड्रिल्सही केले जात आहेत. ट्रम्प यांच्या मते, या संकटामुळे तात्पुरता त्रास झाला तरी इराणवर निर्णायक कारवाई केल्याशिवाय जागतिक तेल बाजार पूर्वपदावर येऊ शकत नाही.