इराणने कतारमार्फत अमेरिकेकडे पुन्हा पाठवला शांततेचा प्रस्ताव, वॉशिंग्टनच्या उत्तराची प्रतीक्षा

इराण आणि अमेरिका यांच्यातील युद्धाला आता सात महिने झाले आहेत, तरी संघर्ष थांबलेला नाही. या युद्धाचा फटका अमेरिका आणि इराणला तर बसलाच आहे, पण जगातले इतर देशही त्यात ओढले गेले आहेत. जगाच्या अर्थकारणावरही त्याचा परिणाम झाला आहे. हे युद्ध पुढे कोणत्या दिशेला जाईल, याचा अंदाज अनेक राजकीय जाणकार बांधत आहेत, पण नेमकेपणाने कोणीच काही सांगू शकत नाही.

इस्रायल मात्र अमेरिकेला इराणवर हल्ला करायला लावून शांतपणे बाजूला झाला असून आपल्या पुढच्या धोरणासाठी काम करत आहे, असे यात म्हटले आहे. लेबनॉन आणि गाझा येथे अतिक्रमण सुरूच आहे. दोन तीन दिवसांआड पॅलेस्टिनी नागरिकांच्या मृत्यूच्या बातम्या येतच आहेत. हाच संघर्ष वाढत जाऊन आता सौदी अरेबिया आणि येमेनमधील हुती यांच्यात सुरू झाला आहे.

हा भडका शांत करण्यासाठी इराणने पुन्हा पुढाकार घेतला आहे. उपलब्ध माहितीनुसार इराणने अमेरिकेसमोर मुख्यतः सात दिवसांचा एक प्रस्ताव ठेवला होता. त्यात होर्मूझची सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करणे, अमेरिकेची नाकेबंदी आणि काही निर्बंध हटवणे आणि त्यानंतर अणुकार्यक्रमावर चर्चा सुरू करण्याचा रोडमॅप आहे. पण ट्रम्प यांनी तो प्रस्ताव नाकारला.

ट्रम्प यांनी सात दिवसांचा प्रस्ताव नाकारल्यानंतर इराणचे परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांनी कतारच्या मध्यस्थीने त्या प्रस्तावावर काही नव्या कल्पना किंवा दुरुस्त्या चर्चेत आणल्या आहेत. याला Fresh Ideas असे नाव देण्यात आले आहे. मात्र त्यांना स्वतंत्रपणे अनेक औपचारिक इराणी प्रस्ताव म्हणून पाहता येणार नाही. हा नवा प्रस्ताव आता कतारच्या माध्यमातून अमेरिकेसमोर मांडला जाणार आहे.

यातून इराणने पुन्हा एकदा जगासमोर आपल्याला शांतता हवी आहे, युद्ध नको आहे, अशी भूमिका मांडली आहे. आम्ही कधीच युद्ध सुरू करत नाही, शत्रू राष्ट्राने हल्ला केला तरच उत्तर म्हणून प्रतिहल्ला करतो, असे इराण नेहमी सांगत आला आहे. या भूमिकेमुळे आता चेंडू पुन्हा अमेरिकेच्या कोर्टात गेला आहे. अराघची यांनी वॉशिंग्टनच्या अंतिम भूमिकेची प्रतीक्षा असल्याचे सांगितले असून कतारमार्फत अमेरिकेचा प्रतिसाद लवकरच मिळेल, अशी अपेक्षा व्यक्त केली आहे.

होर्मूझचा मुद्दा यात महत्त्वाचा आहे. इराण अणुबॉम्ब बनवत असल्याच्या आरोपावरून हे युद्ध सुरू झाले. नंतर इराणने आपली बाजू भक्कम करण्यासाठी होर्मूझ बंद करून दाखवले. होर्मूझवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी अमेरिका अजूनही प्रयत्न करत आहे, पण इराण त्या प्रयत्नांवर पाणी फिरवत आहे. होर्मूझ हा जगाच्या जलवाहतुकीचा महत्त्वाचा मार्ग आहे.

होर्मूझला पर्याय असलेला लाल समुद्रातील बाब अल मंदेबही हुतींनी बंद केला आहे. त्यामुळे जगभरातून अमेरिकेवर दबाव येत आहे आणि होर्मूझ पुन्हा सुरू करणे खूप गरजेचे झाले आहे. सध्या तरी जगाला अमेरिकेशिवाय, अमेरिकेला होर्मूझशिवाय आणि होर्मूझला इराणशिवाय पर्याय नाही, असे यात म्हटले आहे.