वाडिया रुग्णालयात पहिले बालहृदय प्रत्यारोपण, १७ वर्षांच्या तन्मयला नवे आयुष्य

मुंबईतील बाई जेरबाई वाडिया हॉस्पिटल फॉर चिल्ड्रन येथे पहिल्यांदाच लहान मुलावर हृदय प्रत्यारोपण करण्यात आले. नवी मुंबईतील घनसोली येथे राहणाऱ्या १७ वर्षांच्या तन्मय शिंदे याला यामुळे नवे आयुष्य मिळाले आहे.

तन्मयला डाइलेटेड कार्डियोमायोपॅथीमुळे गंभीर हार्ट फेल्युअर झाले होते. त्यानंतर ६ ऑक्टोबर रोजी त्याची शस्त्रक्रिया झाली. डाइलेटेड कार्डियोमायोपॅथी म्हणजे अशी स्थिती, ज्यात हृदयाचे स्नायू कमजोर होतात आणि रक्त पंप करण्याच्या क्षमतेवर परिणाम होतो.

हे धर्मादाय हॉस्पिटल आहे आणि त्याला २०२४ मध्ये कार्डियाक ट्रान्सप्लांटचा परवाना मिळाला होता. त्यामुळे हा टप्पा हॉस्पिटलसाठी महत्त्वाचा ठरला आहे. बालहृदयशल्यचिकित्सक डॉ. बिस्वा पांडा यांच्या नेतृत्वाखालील पथकाने हे प्रत्यारोपण केले.

तन्मयला डिसेंबर २०१५ मध्ये डाइलेटेड कार्डियोमायोपॅथी असल्याचे समजले होते. औषधे घेऊनही आणि वारंवार हॉस्पिटलमध्ये भरती होऊनही त्याची तब्येत बिघडत गेली. गेल्या वर्षभरात सतत छातीत दुखणे, धाप लागणे आणि थकवा यामुळे त्याच्या रोजच्या जगण्यावर आणि अभ्यासावर वाईट परिणाम झाला. त्यामुळे तो बारावीची परीक्षा देऊ शकला नाही.

शेवटी डॉक्टरांनी ठरवले की हृदय प्रत्यारोपण हाच त्याच्यावरचा एकमेव योग्य उपचार आहे. तन्मयला २२ वर्षांच्या ब्रेन-डेड दात्याचे हृदय मिळाले. त्या दात्याच्या कुटुंबाने अवयवदानाला होकार दिला होता.

ग्रीन कॉरिडॉरच्या मदतीने दात्याचे हृदय मुलुंडच्या फोर्टिस हॉस्पिटलमधून परेलच्या वाडिया हॉस्पिटलपर्यंत आणण्यात आले. सुमारे २३.९ किमीचे हे अंतर साधारण २५ मिनिटांत पार करण्यात आले. दात्याचे हृदय थांबल्यापासून तन्मयच्या छातीत बसवलेले हृदय धडधडू लागेपर्यंत एकूण सुमारे तीन तास गेले. वॉर्डमध्ये हलवण्यापूर्वी तो सात दिवस अतिदक्षता विभागात होता.

तन्मयची आई सुजाता शिंदे यांनी दात्याच्या कुटुंबाचे आभार मानले. या अनुभवामुळे आपण स्वतःचे अवयव दान करण्याचे वचन देण्यास प्रेरित झालो आणि इतरांनीही अवयवदानाचा विचार करावा असे वाटते, असे त्यांनी सांगितले.

तन्मय बरा होत असला तरी शिंदे कुटुंबासमोर आणखी एक वैद्यकीय संकट आहे. त्याचा ११ वर्षांचा भाऊ प्रणव यालाही आनुवंशिक हृदयविकार असल्याचे निदान झाले आहे आणि त्यालाही प्रत्यारोपणाची गरज आहे.

हॉस्पिटलच्या आकडेवारीनुसार वाडिया हॉस्पिटलमध्ये सुमारे ३०० ते ३७० मुलांवर हृदयरोगांचे उपचार सुरू आहेत. त्यापैकी सुमारे २० जणांना तातडीने हृदय प्रत्यारोपणाची गरज आहे. अवयव मिळावेत यासाठी हॉस्पिटलने झोनल ट्रान्सप्लांट कोऑर्डिनेशन सेंटरमध्ये (ZTCC) आणखी मुलांची नोंदणी केली आहे.

डॉ. पांडा यांनी मुलांच्या प्रत्यारोपणात योग्य दात्याचे हृदय मिळणे ही मोठी अडचण असल्याचे सांगितले. जुळणारे रक्तगट, शरीराचा आकार आणि दात्याच्या अवयवाची वैद्यकीय स्थिती अशा गोष्टींवर ते अवलंबून असते. योग्य बाल दाते कमी असल्याने ही प्रक्रिया आणखी कठीण होते.

तन्मयच्या उपचारांना सुमारे २० लाख रुपये खर्च येण्याचा अंदाज होता. हा खर्च कुटुंबाच्या आर्थिक क्षमतेबाहेरचा होता. त्याचे वडील अशोक शिंदे हे BEST बसमध्ये कंडक्टर म्हणून काम करतात. डॉ. पांडा यांच्या म्हणण्यानुसार, हॉस्पिटलने आणि क्राउडफंडिंगसह त्यांच्या सहकार्य जाळ्याने वैद्यकीय तपासण्या, अवयव काढणे व वाहतूक, शस्त्रक्रिया आणि नंतरची काळजी यांचा खर्च उचलला.

तन्मयचे यशस्वी प्रत्यारोपण जीव वाचवणाऱ्या उपचारांची वाट पाहणाऱ्या इतर मुलांसाठी आशेचा किरण आहे. मात्र गंभीर हार्ट फेल्युअरशी झुंजणाऱ्या अधिक मुलांना मदत करण्यासाठी अवयवदानाबद्दल अधिक जागरूकता आणि योग्य दात्याच्या अवयवांपर्यंत सुलभ पोहोच गरजेची आहे.