काशीतील विशालाक्षी मंदिर: सतीचे आभूषण पडलेले शक्तीपीठ आणि त्याची पौराणिक कथा

वाराणसीच्या गल्ल्यांमध्ये वसलेले विशालाक्षी मंदिर हे फक्त भक्तीचे ठिकाण नाही. जुन्या धार्मिक परंपरांशी जोडलेले ते एक महत्त्वाचे स्थळ आहे. मीर घाटाजवळ असलेल्या या मंदिराची ५१ शक्तीपीठांमध्ये गणना केली जाते. इथे देवी विशालाक्षीची पूजा शक्तीच्या रूपात होते. काशीच्या परंपरा आणि दक्षिण भारतीय संस्कृती या दोन्हींशी या मंदिराची ओळख जोडलेली आहे.

मंदिराशी जोडलेली प्रचलित मान्यता देवी सतीच्या लोकप्रिय कथेवर आधारित आहे. हिंदू पौराणिक कथेनुसार, राजा दक्षच्या यज्ञात देवी सतीने आपले प्राण सोडले. त्यानंतर भगवान शंकर सतीचे शरीर घेऊन सगळीकडे फिरू लागले. मान्यतेनुसार, सृष्टीतील संतुलन टिकवून ठेवण्यासाठी भगवान विष्णूंनी सुदर्शन चक्राने सतीच्या शरीराचे अनेक तुकडे केले. हे तुकडे पृथ्वीवर ज्या ज्या ठिकाणी पडले, तिथे शक्तीपीठ तयार झाले.

यापैकी ज्या ठिकाणी देवीचे आभूषण पडले, तिथे आज देवी विशालाक्षीचे मंदिर पाहायला मिळते. देवीला मणिकर्णी देवी या नावानेही ओळखले जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, सतीच्या कानातील मणीजडीत आभूषण याच जागी पडले, म्हणून तिला मणिकर्णी हे नाव मिळाले.

मंदिराच्या गर्भगृहात विशालाक्षी देवीची प्रतिमा स्थापन केलेली आहे. इथे भैरव रूपात देवीची पूजा केली जाते. मंदिरातील आणखी एक खास गोष्ट म्हणजे इथली प्राचीन वास्तुकला. काशीतील प्राचीन धार्मिक स्थळांमध्ये हे मंदिर दक्षिण भारतीय मंदिरशैलीचे प्रतिबिंब दाखवते.

हे मंदिर वाराणसीच्या लाहोरी टोला भागात, मीर घाटाजवळ आहे. भाविक इथे दर्शन घेतात, तसेच काशी विश्वनाथ मंदिर आणि काल भैरव मंदिरालाही भेट देतात. काशीच्या अरुंद गल्ल्या, प्राचीन घाट आणि मंदिरांच्या परंपरा यामुळे ही तीर्थयात्रा खास ठरते.