पापांकुशा एकादशी गुरुवारी २२ ऑक्टोबरला, विष्णूंच्या पद्मनाभ रूपाची पूजा

हिंदू धर्मात एकादशीच्या उपवासाला महत्त्वाचे स्थान आहे. अश्विन महिन्याच्या शुक्ल पक्षात येणारा पापंकुश एकादशीचा उपवास सर्व भक्तांसाठी खूप फलदायी आणि लाभदायक असतो, असे सांगितले जाते. पंचांगानुसार हा उपवास यंदा गुरुवारी, २२ ऑक्टोबर रोजी भक्तिभावाने केला जाणार आहे.

जीवनात सुख, शांती, समृद्धी आणि पुण्य मिळावे म्हणून ही एकादशी विशेष मानली जाते. व्रत पाळणाऱ्या भक्तांनी ठरलेले विधी आणि नियम पाळून भगवान विष्णूंची उपासना करावी, असे सांगितले आहे.

पापंकुश एकादशीच्या दिवशी विश्वाचे रक्षक असलेल्या भगवान विष्णूंच्या पद्मनाभ रूपाची विशेष पूजा केली जाते. धार्मिक श्रद्धेनुसार विष्णूंचे हे रूप भक्तांच्या आयुष्यातील सर्व दुःख दूर करते, असे मानले जाते. या पवित्र दिवशी एखाद्या भक्ताने खऱ्या मनाने पद्मनाभ रूपाची पूजा केली, तर त्याला भगवंताचा असीम आशीर्वाद मिळतो, अशी मान्यता आहे.

या दिवशी मंदिरात किंवा घरातील देव्हाऱ्यात योग्य विधींसह भगवान विष्णूंची स्थापना केली जाते आणि सर्व नियम भक्तिभावाने पाळले जातात. हे रूप जीवनात सद्गुण आणि भक्तीचा मार्ग दाखवते, तसेच प्रत्येक आव्हानावर मात करण्याची शक्ती देते, असे म्हटले आहे.

पूजेची पद्धत अशी सांगितली आहे: सकाळी लवकर उठून स्नान करावे आणि स्वच्छ कपडे घालावेत. त्यानंतर हातात पाणी घेऊन उपवास करण्याचा संकल्प करावा. देव्हारा पूर्ण स्वच्छ करून चौरंगावर पिवळ्या रंगाचे वस्त्र ठेवावे आणि त्यावर भगवान विष्णूंची मूर्ती किंवा चित्र ठेवावे.

भगवान विष्णूंना पिवळी फुले, वस्त्रे, तुळशीची पाने, मोसमी फळे आणि नैवेद्य अर्पण केला जातो. विष्णूंच्या पूजेत तुळशीची पाने आवश्यक मानली जातात, कारण त्यांच्याशिवाय केलेली पूजा अपूर्ण समजली जाते. पिवळी वस्त्रे आणि पिवळी फुले देवाला अतिशय प्रिय आहेत, म्हणून ती पूजेत वापरली जातात. फळे आणि मिठाईही अर्पण करावी.

त्यानंतर धूप आणि दिवे लावून भगवान हरीची आरती करावी आणि विष्णू सहस्रनाम किंवा मंत्रांचे पठण करावे. भक्त दिवसभर उपवास करतात. शक्य असेल तर रात्री स्तोत्रे म्हणावीत, परमेश्वराच्या नावाचा जप करावा आणि जागरण करावे.

रात्री भगवंताच्या नावाचा आणि 'ॐ नमो भगवते वासुदेवाय' या मंत्राचा जप करण्याची खास प्रथा आहे. एकादशीच्या रात्री झोपू नये, तो वेळ भगवंताचे गुणगान करण्यात घालवावा. या मंत्राच्या सततच्या जपाने मनाला शांती मिळते आणि आत्म्याचे शुद्धीकरण होते, असे सांगितले जाते. जे रात्रभर जागे राहून खऱ्या भक्तीने जप करतात, त्यांच्या सर्व इच्छा पूर्ण होतात आणि विष्णूंच्या कृपेने त्यांचे घर व कुटुंब सकारात्मक ऊर्जेने भरलेले राहते, अशी श्रद्धा आहे.

द्वादशी तिथीला सकाळी स्नान करून ब्राह्मणांना किंवा गरजू लोकांना अन्नदान करावे आणि त्यानंतरच उपवास सोडावा.