विक्री, कमजोर रुपया, महाग तेल: शंकर शर्मा यांनी उलगडले शेअर बाजारावरील दबाव

भारतीय शेअर बाजारात पैसे लावणाऱ्यांसाठी 2026 हे वर्ष आव्हानांचे ठरत आहे. परदेशी संस्थात्मक गुंतवणूकदारांची सुरू असलेली विक्री, रुपयाचे घसरते मूल्य आणि कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमती यामुळे बाजारावर दबाव आला आहे. ज्येष्ठ गुंतवणूकदार शंकर शर्मा यांच्या मते, ही घसरण समजून घेण्यासाठी फक्त सेन्सेक्स आणि निफ्टीकडे पाहणे पुरेसे नाही.

12 ऑक्टोबर 2026 रोजी बाजाराची सुरुवात तेजीत झाली, पण व्यवहार सुरू असताना ती टिकली नाही आणि प्रमुख निर्देशांक घसरणीसह लाल निशाणावर आले. ऑक्टोबर महिन्यातील उपलब्ध आकडेवारीनुसार परदेशी पोर्टफोलिओ गुंतवणूकदारांनी भारतीय शेअर बाजारातून सुमारे 44,166 कोटी रुपये काढून घेतले होते. संपूर्ण 2026 मध्ये त्यांची विक्री 3 लाख कोटी रुपयांच्या पुढे गेली होती.

कच्च्या तेलाच्या वाढलेल्या किमती, अमेरिकेतील रोख्यांवरील वाढलेले उत्पन्न आणि डॉलरची मजबूत स्थिती ही यामागची प्रमुख कारणे मानली जात आहेत. भारत कच्चे तेल मोठ्या प्रमाणावर आयात करतो, त्यामुळे तेल महाग झाले तर महागाईचा दबाव वाढू शकतो. डॉलर मजबूत झाला की परदेशी गुंतवणूकदारांना इतर बाजारांतील गुंतवणूक अधिक आकर्षक वाटू शकते आणि त्यातून भारतीय बाजारातून पैसा बाहेर जाण्याचा दबाव तयार होतो. तरीही फक्त परदेशी विक्रीवर लक्ष ठेवून चालत नाही. कंपन्यांची कामगिरी, त्यांचे मूल्यांकन आणि गुंतवणूकदारांची जोखीम घेण्याची तयारी यांचाही विचार करावा लागतो.

शर्मा यांच्या म्हणण्यानुसार, भारतीय बाजाराची एक मोठी अडचण म्हणजे निर्देशांक काही निवडक मोठ्या कंपन्यांवर अवलंबून आहेत. सेन्सेक्स आणि निफ्टीमध्ये तेजी दिसली, तरी बहुतांश कंपन्यांची कामगिरी कमकुवत असू शकते. म्हणून निर्देशांकाची हालचाल म्हणजेच संपूर्ण बाजाराची स्थिती असे मानणे चुकीचे ठरू शकते. बाजार भांडवलानुसार बनवलेल्या निर्देशांकांसोबत समान भार असलेल्या निर्देशांकांचाही अभ्यास करावा, ज्यात प्रत्येक कंपनीला तुलनेने सारखे महत्त्व मिळते. मिडकॅप आणि स्मॉलकॅप कंपन्यांकडे पाहिल्यास तेजी किती व्यापक आहे, याचा अंदाज येतो.

बाजारातील खोली आणि तरलतेबद्दलही शर्मा यांनी चिंता व्यक्त केली. स्मॉलकॅप समभागांत व्यवहार कमी असतील, तर गरजेच्या वेळी शेअर विकणे अवघड होऊ शकते. लोअर सर्किट लागले तर विक्रीचे व्यवहार पूर्ण होण्यातही अडचण येऊ शकते. त्यामुळे फक्त स्वस्त किंवा वेगाने वाढणारे शेअर पाहून गुंतवणूक करण्याऐवजी त्यातील खरेदी-विक्रीची क्षमता आणि जोखीम समजून घ्यावी.

रुपयाच्या घसरणीचा गुंतवणुकीवर दुहेरी परिणाम होतो. भविष्यातील खर्च कोणत्या चलनात करायचा आहे, हेही परताव्याइतकेच महत्त्वाचे असते. परदेशातील शिक्षण किंवा प्रवासासाठी डॉलर अथवा युरोमध्ये खर्च करायचा असेल, तर रुपयातील परतावा आणि त्या चलनाच्या तुलनेत रुपयाचे मूल्य, दोन्ही एकत्र पाहावे लागतात. 12 ऑक्टोबर रोजी रिझर्व्ह बँकेच्या उपाययोजनांनंतर रुपयाने डॉलरच्या तुलनेत काही प्रमाणात मजबुती दाखवली होती. मात्र 2026 मध्ये त्या वेळेपर्यंत रुपया डॉलरच्या तुलनेत सुमारे 6.5% घसरला होता. म्हणजे रुपयात फायदा दिसला, तरी परदेशी चलनातील खर्चासाठी त्या फायद्याचे मूल्य कमी भरू शकते. प्रत्येकाने परदेशी बाजारात पैसे लावावेतच असे नाही, हा निर्णय वैयक्तिक गरजा आणि जोखीम सहन करण्याच्या क्षमतेनुसार घ्यावा.

जागतिक बाजारांबद्दल शर्मा यांनी एका पॉडकास्टमधील चर्चेत आपली भूमिका मांडली. ते जागतिक समभागांबाबत पूर्णपणे निराशावादी नाहीत. मात्र अमेरिकेच्या बाजाराबाबत त्यांचा दृष्टिकोन मंदीचा आहे, तर भारतीय बाजाराबाबत मध्यम स्वरूपाचा मंदीचा. उदयोन्मुख बाजारपेठा आणि लॅटिन अमेरिकेत त्यांना तितकी कमजोरी दिसत नाही. युरोप, उदयोन्मुख बाजारपेठा आणि लॅटिन अमेरिका अशा प्रदेशांत गुंतवणूक विभागण्याचा उल्लेख चर्चेत आला. त्यासाठी ब्लॅकरॉक आणि व्हॅनगार्डसारख्या कंपन्यांचे एक्सचेंज ट्रेडेड फंड म्हणजेच ईटीएफ वापरता येऊ शकतात. मात्र परदेशी गुंतवणुकीत चलनातील बदल, व्यवहार खर्च, कर आणि फंडाची रचना यांचाही विचार करावा लागतो, आणि कोणताही परदेशी बाजार चांगला परतावा देईलच याची हमी नसते.

स्वतःच्या पोर्टफोलिओबद्दल सांगताना शर्मा यांनी सोने आणि चांदी मिळून सुमारे 10% वाटा असल्याचे नमूद केले. डेट म्हणजे कर्जरोखे किंवा निश्चित उत्पन्न देणाऱ्या गुंतवणुकीचा वाटा अंदाजे 15% ते 20% असल्याचे चर्चेत सांगण्यात आले. तरीही सोने-चांदीच्या किमतीही घसरू शकतात, त्यामुळे एखाद्या प्रसिद्ध गुंतवणूकदाराच्या पोर्टफोलिओत तेवढा वाटा आहे म्हणून तितकीच गुंतवणूक करणे योग्य नाही. कालावधी, पैशांची गरज आणि नुकसान सहन करण्याची क्षमता पाहून वाटा ठरवावा.

पुढील 3 ते 5 वर्षांसाठी शर्मा यांनी तंत्रज्ञान क्षेत्राकडे लक्ष वेधले आहे. त्यांच्या युक्तिवादानुसार भारतीय प्रमुख निर्देशांकांत शुद्ध तंत्रज्ञान व्यवसायांचे प्रतिनिधित्व मर्यादित आहे, म्हणून अद्याप सूचिबद्ध न झालेल्या कंपन्यांत संधी शोधण्याची त्यांनी भूमिका मांडली. अशा कंपन्यांचे मूल्यांकन करणे कठीण असते, त्यांचे समभाग सहज विकता येतीलच असे नाही आणि काही कंपन्या पूर्णपणे अपयशी ठरू शकतात, याकडेही त्यांनी लक्ष वेधले.

शर्मा यांच्या निरीक्षणांचा सार असा की, गुंतवणुकीचा निर्णय फक्त सेन्सेक्स-निफ्टीची दिशा किंवा मागील परतावा पाहून घेऊ नये. बाजारातील तेजीची व्याप्ती, समभागांची तरलता, रुपयातील बदलांचा परिणाम आणि विविध मालमत्तांचा समतोल यांचा एकत्र विचार करावा. घसरण ही नुकसानीबरोबरच गुंतवणूक धोरणाचा आढावा घेण्याची संधीही असते, पण घाईने बदल करणे किंवा दुसऱ्या बाजाराच्या आकर्षणाने मोठी जोखीम घेणे टाळावे.