सेतू माधवराव पगडी यांची आज पुण्यतिथी; १४ ऑक्टोबरच्या इतिहासातील ठळक घटना

महाराष्ट्रातील नामांकित इतिहास संशोधक, व्यासंगी लेखक आणि प्रशासकीय अधिकारी सेतू माधवराव पगडी यांची आज पुण्यतिथी आहे. मराठा इतिहास आणि छत्रपती शिवाजी महाराजांची कारकीर्द या विषयांवर त्यांनी सखोल संशोधन केले आणि अनेक महत्त्वाचे ग्रंथ लिहिले.

मराठीबरोबरच इंग्रजी, उर्दू आणि फार्सी भाषांवर त्यांचे प्रभुत्व होते. त्यामुळे ऐतिहासिक दस्तऐवजांचा खोल अभ्यास करून त्यांनी वस्तुनिष्ठ इतिहास मांडला. हैदराबाद मुक्ती संग्रामात तसेच प्रशासकीय सेवेत असताना त्यांनी सामाजिक आणि सांस्कृतिक क्षेत्रात मोलाचे योगदान दिले. साहित्य आणि इतिहासाच्या सेवेबद्दल भारत सरकारने त्यांना 'पद्मभूषण' पुरस्काराने सन्मानित केले होते. त्यांचा वस्तुनिष्ठ दृष्टिकोन आजच्या संशोधकांना आणि वाचकांना मार्गदर्शक ठरतो. त्यांचे निधन १९९४ मध्ये झाले; त्यांचा जन्म २७ ऑगस्ट १९१० रोजी झाला होता.

१४ ऑक्टोबरला देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक घटना घडल्या. १८८२ मध्ये पंजाब विद्यापीठ भारतात (आता पश्चिम पाकिस्तान) सुरू झाले. १९२० मध्ये ऑक्सफर्ड विद्यापीठाने महिलांना पदवी अभ्यासक्रमासाठी प्रवेश दिला. त्याच वर्षी फिनलंड आणि सोव्हिएत रशिया यांनी काही प्रदेशांची देवाणघेवाण करून टार्टू करारावर स्वाक्षरी केली.

१९२६ मध्ये ए.ए. मिल्ने यांचे मुलांसाठीचे विनी-द-पूह पुस्तक प्रकाशित झाले. १९३३ मध्ये जर्मनीने लीग ऑफ नेशन्स आणि जागतिक निःशस्त्रीकरण परिषदेतून माघार घेतली. १९४७ मध्ये चार्ल यॅगर या वैमानिकाने X-1 विमानातून ध्वनीपेक्षा जास्त (सुपरसॉनिक) वेगाने पहिले यशस्वी उड्डाण केले. १९६८ मध्ये अपोलो-7 च्या क्रूमार्फत अमेरिकन अंतराळवीरांनी कक्षेतून प्रथमच थेट दूरदर्शन प्रसारण केले.

१९८१ मध्ये उपराष्ट्राध्यक्ष होस्नी मुबारक यांची इजिप्तचे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली. १९८२ मध्ये अमेरिकेचे अध्यक्ष रोनाल्ड रेगन यांनी ड्रग्जविरुद्ध युद्ध सुरू केले. १९९८ मध्ये प्रख्यात अर्थशास्त्रज्ञ अमर्त्य सेन यांना नोबेल पारितोषिक देण्यात आले.

या तारखेला जन्मलेल्यांमध्ये १६४३ मधील मुघल सम्राट बहादूरशहा जफर (पहिला), १७८४ मधील स्पेनचा राजा फर्डिनांड (सातवा), १८८२ मधील आयर्लंड प्रजासत्ताकाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष इमॉन डी व्हॅलेरा, आणि १८९० मधील अमेरिकेचे ३४ वे राष्ट्राध्यक्ष ड्वाईट आयसेनहॉवर यांचा समावेश आहे. १९२४ मध्ये ज्ञानपीठ पुरस्कार विजेते आसामी साहित्यिक वीरेन्द्रकुमार भट्टाचार्य, १९२७ मध्ये जेम्स बाँडच्या भूमिकांसाठी प्रसिद्ध इंग्लिश अभिनेते रॉजर मूर, १९३१ मध्ये मैहर घराण्याचे सतारवादक निखिल बॅनर्जी आणि १९३६ मध्ये लेखक सुभाष भेंडे यांचा जन्म झाला. १९३९ मध्ये राल्फ लॉरेन कॉर्पोरेशनचे संस्थापक राल्फ लॉरेन, १९४० मध्ये क्लिफ रिचर्ड, १९५० मध्ये परमवीर चक्र विजेते सेकंड लेफ्टनंट अरुण खेतरपाल, १९५८ मध्ये इटावा घराण्याचे सतारवादक उस्ताद शाहिद परवेझ आणि १९८१ मध्ये क्रिकेटपटू गौतम गंभीर यांचा जन्म झाला.

याच दिवशी निधन झालेल्यांमध्ये १९१९ मधील जर्मन उद्योगपती जॉर्ज विलहेम फॉन सिमेन्स, १९४४ मधील जर्मन सेनापती एर्विन रोमेल, १९४७ मधील साहित्यसम्राट नरसिंह चिंतामण केळकर आणि १९५३ मधील र. धों. कर्वे यांचा समावेश आहे. १९९३ मध्ये वालचंद उद्योगसमूहाचे अध्यक्ष लालचंद हिराचंद दोशी, १९९७ मध्ये अमेरिकन कादंबरीकार हेरॉल्ड रॉबिन्स, १९९९ मध्ये टांझानियाचे पहिले राष्ट्राध्यक्ष ज्युलिअस न्येरेरे, २००४ मध्ये दत्तोपंत ठेंगडी, २०१३ मध्ये केंद्रीय मंत्री व सामाजिक कार्यकर्ते मोहन धारिया आणि २०१५ मध्ये भारतीय नौसेनाधिपती राधाकृष्ण हरिराम तहिलियानी यांचे निधन झाले.