संजीव कुमार यांच्या स्मृतिदिनी ६ नोव्हेंबरच्या इतिहासातील घटना, जन्म आणि निधनांचा आढावा

हिंदी चित्रपटसृष्टीतील प्रतिभावान आणि लोकप्रिय अभिनेते संजीव कुमार यांची आज पुण्यतिथी आहे. त्यांचे मूळ नाव हरिहर जेठालाल जरीवाला. ६ नोव्हेंबर १९८५ रोजी अल्पशा आजाराने त्यांचे निधन झाले. तेव्हा ते अवघे ४७ वर्षांचे होते.

आपल्या कारकिर्दीत त्यांनी 'शोल', 'कोशिश', 'आंधी', 'अंगूर' आणि 'त्रिशूल' यांसारख्या अनेक संस्मरणीय चित्रपटांमध्ये अप्रतिम भूमिका केल्या. वयाच्या मानाने वृद्धाची किंवा गंभीर स्वभावाच्या माणसाची भूमिका ताकदीने उभी करण्याची त्यांची हातोटी वेगळी होती. त्यासाठी त्यांना दोनदा राष्ट्रीय चित्रपट पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. दर्जेदार अभिनयामुळे ते आजही रसिकांच्या स्मरणात आहेत.

६ नोव्हेंबरला देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या. १८६० मध्ये अब्राहम लिंकन यांची युनायटेड स्टेट्सचे १६ वे अध्यक्ष म्हणून निवड झाली. १८८८ मध्ये महात्मा गांधींनी कायद्याचा अभ्यास करण्यासाठी लंडनमध्ये प्रवेश घेतला. १९१२ मध्ये 'भारत' या वृत्तपत्राचा पहिला अंक प्रकाशित झाला. १९१३ मध्ये दक्षिण आफ्रिकेत भारतीय वंशाच्या खाण कामगारांच्या आंदोलनाचे नेतृत्व केल्याबद्दल महात्मा गांधींना अटक झाली.

१९५४ मध्ये मुंबई राज्यात बॉम्बे इलेक्ट्रिसिटी बोर्डाची स्थापना झाली. १९७१ मध्ये युनायटेड स्टेट्स अणुऊर्जा आयोगाने अलेउटियन्समधील अम्चिटका बेटावर 'कॅनिकिन' नावाच्या अमेरिकेतील सर्वात मोठ्या भूमिगत हायड्रोजन बॉम्बची चाचणी घेतली. १९९६ मध्ये अर्जेंटिनाचे गांधी म्हणून ओळखले जाणारे प्रो. ॲडॉल्फो डी. ओबिटा यांना पंतप्रधान एच.डी. देवेगौडा यांच्या हस्ते जमनालाल बजाज आंतरराष्ट्रीय पुरस्कार देण्यात आला.

१९९९ मध्ये भारतीय शास्त्रज्ञ डॉ. एम. एस. स्वामीनाथन यांना विकसनशील देशांना जैवतंत्रज्ञान उपलब्ध करून देण्याच्या कार्यासाठी युनेस्को गांधी सुवर्ण पदक प्रदान करण्यात आले. २००१ मध्ये संरक्षण संशोधन आणि विकास संस्थेचे (DRDO) महासंचालक डॉ. वासुदेव अत्रे यांना वाय. नायडुम्मा मेमोरियल पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. २००५ मध्ये म्यानमारच्या लष्करी राजवटीने राजधानी रंगूनहून पायनमाना येथे हलवली. २०१२ मध्ये बराक ओबामा आणि जो बिडेन अनुक्रमे दुसऱ्यांदा अमेरिकेचे अध्यक्ष आणि उपाध्यक्ष म्हणून निवडून आले. २०२४ मध्ये डोनाल्ड ट्रम्प पुन्हा अध्यक्षपदी निवडून आले आणि जेडी व्हॅन्स उपाध्यक्ष म्हणून निवडले गेले.

या तारखेला जन्मलेल्यांमध्ये अनेक नावे आहेत. १८१४ मध्ये सॅक्सोफोन वाद्याचे जनक अ‍ॅडोल्फ सॅक्स यांचा जन्म झाला (मृत्यू : ४ फेब्रुवारी १८९४). १८३९ मध्ये प्राच्यविद्या संशोधक आणि पहिले भारतीय पुरातत्त्वज्ञ भगवानदास इंद्रजी जन्मले. १८६१ मध्ये बास्केटबॉल खेळाचे निर्माते जेम्स नास्मिथ यांचा जन्म झाला (मृत्यू : २८ नोव्हेंबर १९३९). १८८० मध्ये निसान मोटर कंपनीचे संस्थापक योशूसुका अकावा जन्मले (मृत्यू : १३ फेब्रुवारी १९६७). १८९० मध्ये कविभूषण बळवंत गणेश खापर्डे यांचा जन्म झाला.

१९०१ मध्ये ज्येष्ठ टीकाकार आणि समीक्षक विचारवंत श्री. के. क्षीरसागर यांचा जन्म झाला (मृत्यू : २९ एप्रिल १९८०). १९१५ मध्ये चित्रपट कथाकार आणि दिग्दर्शक दिनकर द. पाटील जन्मले (मृत्यू : २१ मार्च २००५). १९२६ मध्ये पत्रकार, कथाकार आणि कादंबरीकार प्रभाकर नारायण पाध्ये तसेच अमेरिकन लेखक झिग झॅगलर यांचा जन्म झाला (झॅगलर यांचा मृत्यू : २८ नोव्हेंबर २०१२). १९६८ मध्ये याहूचे संस्थापक यारी यांग जन्मले.

निधन झालेल्यांच्या यादीत १७६१ मध्ये मराठेशाहीतील प्रसिद्ध राजकारणी आणि मराठा साम्राज्यातील चौथ्या छत्रपती महाराणी ताराबाई भोसले यांचे नाव आहे. १८३६ मध्ये फ्रान्सचा राजा चार्ल्स (दहावा) यांचे निधन झाले (जन्म : ९ ऑक्टोबर १७५७). १९८५ मध्ये अभिनेते संजीवकुमार गेले (जन्म : ९ जुलै १९३८). १९८७ मध्ये मराठी रंगभूमीवरील अभिनेते, दिग्दर्शक आणि लेखक प्रा. भालबा केळकर यांचे निधन झाले (जन्म : २३ सप्टेंबर १९२०).

१९९२ मध्ये संगीत रंगभूमीवरील गायक आणि अभिनेते जयराम शिलेदार यांचे पुणे येथे निधन झाले (जन्म : ६ डिसेंबर १९१६). १९९८ मध्ये कॉन्टिनेन्टल प्रकाशनचे संस्थापक अनंतराव कुलकर्णी गेले (जन्म : १९ सप्टेंबर १९१७). २००२ मध्ये स्वतःच्या सुवाच्च अक्षरात हिंदीत राज्यघटना लिहिणारे वसंत कृष्ण वैद्य यांचे निधन झाले. २०१० मध्ये पश्चिम बंगालचे मुख्यमंत्री सिद्धार्थ शंकर रे यांचे निधन झाले (जन्म : २० ऑक्टोबर १९२०). २०१३ मध्ये भारतीय शेफ तरला दलाल यांचे निधन झाले (जन्म : ४ जून १९३६).