धनतेरस आज: नागपुरात पूजेचा मुहूर्त संध्याकाळी 6.07 ते 8.06, खरेदीच्या वेळाही जाहीर

दिवाळीच्या पाच दिवसांच्या उत्सवाची सुरुवात धनतेरसने होते. यंदा हा सण शुक्रवारी, 6 नोव्हेंबरला देशभर साजरा होत आहे. धनत्रयोदशी या नावानेही हा दिवस ओळखला जातो. संपत्ती, समृद्धी, चांगले आरोग्य आणि नव्या सुरुवातीशी या सणाचा संबंध जोडला जातो.

या दिवशी कुटुंबे परंपरेने सोने, चांदी, दागिने, नाणी, भांडी आणि इतर मौल्यवान वस्तू खरेदी करतात. मौल्यवान वस्तू घरात आणणे हे समृद्धीचे आणि भाग्याचे प्रतीक मानले जाते. भक्त भगवान धन्वंतरी, देवी लक्ष्मी आणि भगवान कुबेर यांची पूजा करतात आणि चांगले आरोग्य, आर्थिक स्थैर्य व सुख मिळावे, यासाठी आशीर्वाद मागतात.

यंदा सणाच्या तारखेबद्दल थोडा गोंधळ झाला आहे, कारण त्रयोदशी तिथी 7 नोव्हेंबरच्या सकाळपर्यंत सुरू राहणार आहे. मात्र धनतेरसच्या पूजेचा शुभ प्रदोष काळ 6 नोव्हेंबरला येतो, म्हणून सण आजच साजरा होत आहे.

हिंदू पंचांगानुसार कार्तिक महिन्यातील कृष्ण पक्षाची त्रयोदशी तिथी 6 नोव्हेंबरला सुरू होऊन 7 नोव्हेंबरपर्यंत चालते. धनतेरसची तारीख शुक्रवार, 6 नोव्हेंबर 2026 आहे. त्रयोदशी तिथी 6 नोव्हेंबरला सकाळी 10.30 वाजता सुरू होते आणि 7 नोव्हेंबरला सकाळी 10.47 वाजता संपते.

नागपुरातील भाविकांसाठी संध्याकाळचा प्रदोष काळ हा धनतेरसची पूजा करण्यासाठी सर्वात महत्त्वाचा मानला जातो. शहरानुसार केलेल्या पंचांग गणितांप्रमाणे नागपुरात लक्ष्मी-कुबेर पूजेचा शुभ मुहूर्त साधारण संध्याकाळी 6.07 ते रात्री 8.06 असा आहे. प्रदोष काळ संध्याकाळी 5.35 ते रात्री 8.08 पर्यंत आहे. पंचांगाच्या गणितांनुसार आणि स्थानिक परंपरांनुसार नेमका मुहूर्त थोडा वेगळा असू शकतो.

सोने-चांदी खरेदी ही धनतेरसची सर्वांत लोकप्रिय परंपरा आहे. अनेक कुटुंबे या दिवशी सोन्याची नाणी, चांदीचे दागिने, मौल्यवान धातूंची भांडी आणि लक्ष्मी-गणेशाच्या मूर्ती घेतात. नागपूरसाठी काढलेल्या खरेदीच्या शुभ वेळांनुसार पुढील चौघडिया अनुकूल मानले जातात: शुभ चौघडिया दुपारी 11.57 ते 1.21, चर चौघडिया दुपारी 4.11 ते संध्याकाळी 5.35, आणि लाभ चौघडिया रात्री 8.46 ते 10.21. महत्त्वाच्या खरेदीसाठी अभिजित मुहूर्त हा देखील परंपरेने शुभ काळ मानला जातो, पण नेमक्या वेळांसाठी आपापल्या स्थानिक पंचांगाची खातरजमा करावी.

सोने-चांदीशिवायही अनेक वस्तू धनतेरसला परंपरेने घेतल्या जातात. त्यात सोन्या-चांदीची नाणी किंवा दागिने, पितळ आणि तांब्याची भांडी, घरगुती वापरासाठी नवी भांडी, लक्ष्मी-गणेशाच्या मूर्ती, केरसुणी (लक्ष्मीच्या स्वागताशी जोडलेली), विधींमध्ये वापरले जाणारे धणे, तसेच वाहने आणि इलेक्ट्रॉनिक उपकरणे यांचा समावेश आहे. काही कुटुंबे या दिवशी लोखंड आणि धारदार वस्तू घेणे परंपरेने टाळतात. या प्रथा धार्मिक रीतीरिवाजांवर आधारित असून घराघरांनुसार वेगळ्या असू शकतात.

हिंदू पौराणिक कथेनुसार समुद्रमंथनाच्या वेळी भगवान धन्वंतरी अमृताचा कलश घेऊन प्रकट झाले. धन्वंतरींची पूजा आयुर्वेद, आरोग्य आणि उपचारांचे दैवत म्हणून केली जाते. देवी लक्ष्मी संपत्ती आणि समृद्धीचे प्रतीक आहे, तर कुबेर हा धनाचा रक्षक मानला जातो. त्यामुळे धनतेरस म्हणजे फक्त सोने-चांदी खरेदी नव्हे, तर चांगले आरोग्य, आर्थिक सुस्थिती आणि समृद्धीसाठीची प्रार्थनाही आहे.

संध्याकाळी पारंपरिक दिवा लावणे हा धनतेरसचा आणखी एक महत्त्वाचा विधी आहे. यम दीपदान म्हणून ओळखल्या जाणाऱ्या या प्रथेत घराच्या मुख्य दारापाशी, परंपरेने दक्षिण दिशेकडे तोंड करून तेलाचा दिवा लावला जातो. धार्मिक श्रद्धेनुसार अकाली मृत्यूपासून संरक्षण मिळावे आणि कुटुंबातील सदस्यांना दीर्घायुष्य व कल्याण लाभावे, यासाठी हा विधी केला जातो. दिवाळीची तयारी करणाऱ्या कुटुंबांसाठी धनतेरस हा समृद्धीचे स्वागत करण्याचा, नव्या सुरुवातीचा आणि आरोग्य व सुखासाठी प्रार्थना करण्याचा प्रसंग आहे.