१ नोव्हेंबर: दाभोलकरांचा जन्मदिन आणि या तारखेला घडलेल्या महत्त्वाच्या घटना

१ नोव्हेंबर रोजी डॉ. नरेंद्र दाभोलकर यांची जयंती आहे. ते महाराष्ट्रातील प्रसिद्ध समाजसुधारक आणि पुरोगामी विचारवंत होते. अंधश्रद्धा निर्मूलन समितीचे ते संस्थापक होते. त्यांचा जन्म १९४५ मध्ये झाला.

दाभोलकर यांनी आयुष्यभर अंधश्रद्धा, अनिष्ट रूढी-परंपरा, जादूटोणा आणि भोंदूगिरी यांच्याविरोधात लढा दिला. ते व्यवसायाने डॉक्टर होते, तरीही सामाजिक परिवर्तनाच्या चळवळीसाठी त्यांनी स्वतःला पूर्णपणे वाहून घेतले होते. 'साधना' या साप्ताहिकाचे संपादक म्हणून काम करताना तरुणांमध्ये वैज्ञानिक दृष्टिकोन रुजवण्यात त्यांनी मोठे योगदान दिले.

महाराष्ट्रात अंधश्रद्धा विरोधी कायदा, म्हणजेच जादूटोणा विरोधी कायदा, मंजूर व्हावा यासाठी त्यांनी सतत आणि कठोर प्रयत्न केले. २० ऑगस्ट २०१३ रोजी पुण्यात त्यांची हत्या झाली. त्यानंतर महाराष्ट्र शासनाने अंधश्रद्धा विरोधी अध्यादेश जारी केला.

या तारखेला देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक घटना घडल्या. १६८३ मध्ये छत्रपती संभाजी राजे यांच्या फौजेने फोंडा येथे पराक्रम गाजवत पोर्तुगीजांचा पराभव केला. १७५५ मध्ये भूकंप आणि सुनामीमुळे पोर्तुगालमधील लिस्बन शहर पूर्णपणे उद्ध्वस्त झाले. १८४५ मध्ये मुंबईत ग्रँट मेडिकल कॉलेज सुरू झाले; आधुनिक पाश्चात्य पद्धतीचे वैद्यकीय शिक्षण देणारे ते पहिले वैद्यकीय महाविद्यालय होते. १८४८ मध्ये अमेरिकेतील बोस्टन, मॅसॅच्युसेट्स येथे महिलांसाठीचे पहिले वैद्यकीय महाविद्यालय उघडले, जे नंतर बोस्टन विद्यापीठात विलीन करण्यात आले. १८७० मध्ये युनायटेड स्टेट्सच्या हवामान विभागाने पहिला अधिकृत हवामान अंदाज जारी केला.

१९२५ मध्ये गोविंदराव देशमुख यांच्या अध्यक्षतेखाली मध्यप्रांत आणि वऱ्हाडातील स्वराज्य पक्षाच्या तिन्ही प्रांतिक समित्यांची अनौपचारिक संयुक्त बैठक झाली. १९२८ मध्ये हिंदुस्थान सरकारने विधेयकात हवे ते बदल करून त्याचे कायद्यात रूपांतर केले आणि नवी महसूल संहिता वऱ्हाडात लागू झाली. १९४५ मध्ये ऑस्ट्रेलिया संयुक्त राष्ट्रात सामील झाला.

१९५६ हे वर्ष भारतासाठी महत्त्वाचे ठरले. या दिवशी भाषिक प्रांतरचना अस्तित्वात आली. द्विभाषिक मुंबई राज्य तयार झाले. आंध्र प्रदेश राज्याची निर्मिती झाली आणि तेव्हा कुर्नूल ही त्याची राजधानी होती. दक्षिण भारतातील कन्नड भाषिक प्रदेश एकत्र करून कर्नाटक राज्य बनले. केरळ राज्याचा स्थापना दिनही याच दिवशी आहे, तर कन्याकुमारी जिल्हा केरळमधून तामिळनाडूमध्ये हस्तांतरित करण्यात आला.

१९५७ मध्ये मिशिगनच्या वरच्या आणि खालच्या द्वीपकल्पांना जोडणारा मॅकिनॅक ब्रिज वाहतुकीसाठी खुला झाला. त्यावेळी तो जगातील सर्वात लांब झुलता पूल होता. १९६६ मध्ये पंजाब राज्याची विभागणी होऊन पंजाब आणि हरियाणा ही दोन राज्ये झाली. १९६८ मध्ये मोशन पिक्चर असोसिएशन ऑफ अमेरिकाची चित्रपट रेटिंग प्रणाली अधिकृतपणे सादर झाली. १९७३ मध्ये म्हैसूर राज्याचे नाव बदलून कर्नाटक करण्यात आले आणि लखदीप, मिनिकॉय आणि अग्निदिव बेटांचे नाव लक्षद्वीप ठेवण्यात आले.

१९८१ मध्ये अँटिग्वा आणि बारबुडा यांना युनायटेड किंगडमपासून स्वातंत्र्य मिळाले. १९८२ मध्ये अमेरिकेत मोटारगाड्यांचे उत्पादन करणारी होंडा ही पहिली आशियाई कंपनी ठरली. १९९३ मध्ये मास्ट्रिच करार प्रभावी झाला आणि युरोपियन युनियनची औपचारिक स्थापना झाली. १९९४ मध्ये चित्रपट निर्माते, दिग्दर्शक व लेखक दिनकर द. पाटील यांची मराठी चित्रपटसृष्टीतील विशेष कामगिरीबद्दल चित्रभूषण पुरस्कारासाठी निवड झाली. १९९९ मध्ये कवी नारायण सुर्वे यांना मध्य प्रदेश सरकारने कबीर पुरस्काराने सन्मानित केले.

२००० मध्ये सर्बिया संयुक्त राष्ट्रात सामील झाला आणि छत्तीसगड हे भारताचे २६ वे राज्य बनले. पूर्व मध्य प्रदेशातील सोळा जिल्ह्यांतून ते तयार झाले. २००१ मध्ये तुर्कस्तान, ऑस्ट्रेलिया आणि कॅनडा यांनी अफगाणिस्तानवर आक्रमण करण्यासाठी सैन्य पाठवण्याचे मान्य केले. २००५ मध्ये योगेशकुमार सभरवाल यांनी भारताचे ३६ वे सरन्यायाधीश म्हणून कार्यभार स्वीकारला.

याच तारखेला जन्मलेल्यांमध्ये १९२६ मधील संगीत दिग्दर्शक यशवंत देव, १९३२ मधील कवी अरुण बाळकृष्ण कोलटकर, १९६० मधील टीम कूक, १९६३ मधील नीता अंबानी, १९७३ मधील ऐश्वर्या राय आणि १९७४ मधील क्रिकेटपटू वी. वी. एस. लक्ष्मण यांचा समावेश आहे. १९८८ मध्ये ज्येष्ठ राष्ट्रीय कीर्तनकार गोविंदस्वामी आफळे यांचे पुण्यात निधन झाले. १९९४ मध्ये कॉम्रेड दत्ता देशमुख आणि २००५ मध्ये लेखिका योगिनी जोगळेकर यांचे निधन झाले.