नागालँडच्या लोंगवा गावात सीमारेषा थेट गावप्रमुखाच्या घरातूनच जाते

नागालँडच्या मोन जिल्ह्यात भारत-म्यानमार सीमेवर लोंगवा (Longwa) नावाचे एक गाव आहे. या गावाची रचना आणि तिथली संस्कृती पाहून कुणीही चकित होईल. सीमा सहसा नदी किंवा मैदानावरून जाते, पण इथे आंतरराष्ट्रीय सीमारेषा थेट गावप्रमुखाच्या राहत्या घरातून जाते. त्यामुळे हे गाव जगभर चर्चेत आहे.

लोंगवा हे मोन जिल्ह्यातील सर्वात मोठ्या आणि महत्त्वाच्या गावांपैकी एक मानले जाते. आजूबाजूला हिरव्यागार टेकड्या, खोल दऱ्या आणि घनदाट जंगल आहे. पण या निसर्गापेक्षाही गावाची खरी ओळख म्हणजे भारत आणि म्यानमारमधील अधिकृत सीमारेषा, जी गावाच्या अगदी मधोमध जाते. त्यामुळे गावाचा एक भाग भारताच्या हद्दीत येतो आणि बाकीचा भाग म्यानमारच्या हद्दीत जातो. आशिया खंडात असे सीमेवरचे गाव वेगळेच मानले जाते.

गावातील सर्वात मोठे आकर्षण म्हणजे पारंपरिक गावप्रमुख, म्हणजे आंग (Ang) यांचे घर. ज्या जागी हे घर बांधले आहे, तिथूनच सीमा जाते. सोप्या भाषेत सांगायचे तर, आंग घरातल्या एका खोलीत बसून जेवले तर ते भारतात असतात आणि दुसऱ्या खोलीत किंवा पलंगावर गेले तर ते म्यानमारच्या हद्दीत जातात. या घरात जाण्यासाठी पर्यटकांना पासपोर्ट किंवा व्हिसाची गरज लागत नाही. कारण हे गाव आणि तिथले रहिवासी आजही एका सांस्कृतिक नात्याने जोडलेले आहेत. या अनोख्या रचनेमुळे पर्यटक आणि संशोधक दोघेही या घराकडे येतात.

लोंगवा गाव कोन्याक नागा (Konyak Naga) समुदायाच्या ऐतिहासिक आणि सांस्कृतिक वारशासाठीही ओळखले जाते. कोन्याक नागा ही नागालँडमधील प्रमुख आणि आदराचे स्थान असलेली जमात आहे. त्यांचे पूर्वज शेकडो वर्षे या दुर्गम डोंगराळ भागात राहत आले आहेत. राजकारणाने किंवा देशांच्या फाळणीने भारत आणि म्यानमारमध्ये रेषा आखली असली, तरी या आदिवासी लोकांसाठी ती फक्त कागदावरची आहे. त्यांची नाती, रितीरिवाज, जुन्या परंपरा आणि सामुदायिक जीवन आजही सीमेच्या पलीकडे एकोपा टिकवून आहे.

कोन्याक नागा लोकांचे पारंपरिक लाकूडकाम, अंगावर गोंदवून घेण्याची कला (Tattoos), त्यांचे खास पोशाख आणि उत्सव पाहायला देशातून आणि परदेशातून अभ्यासक व पर्यटक येतात. गावातील सामाजिक आणि सांस्कृतिक बाबींवर नियंत्रण ठेवण्याचे सर्व अधिकार पारंपरिक आंग यांच्याकडे असतात. त्यांना वंशपरंपरेने मान मिळतो.

गावातले पाणीही दोन देशांत वाटले गेले आहे. मोन जिल्हा प्रशासनाच्या पर्यटन माहितीनुसार, लोंगवा गावातून एकूण चार नद्या वाहतात. त्यापैकी दोन नद्या भारतीय भूभागाच्या बाजूला आणि दोन म्यानमारच्या बाजूला वाहतात. एकाच गावात राहणारे लोक दोन वेगवेगळ्या देशांचे नागरिक मानले जात असले, तरी त्यांची भाषा, खाण्यापिण्याच्या सवयी, शेती आणि सुख-दुःख नेहमीच एकच राहिले आहेत.

सीमेच्या दोन्ही बाजूंना राहणारी अनेक कुटुंबे एकमेकांची नातेवाईक आहेत आणि ती सहजपणे एकमेकांच्या घरी ये-जा करू शकतात. भारत आणि म्यानमारची सीमा अनेक आदिवासी भागांतून जाते, पण लोंगवासारखे उदाहरण जगात क्वचितच दिसते. नागालँडला येणाऱ्या पर्यटकांसाठी लोंगवा हे मस्ट-व्हिजिट डेस्टिनेशन बनले आहे. तिथली शांतता, पाहुणचार आणि दोन देशांच्या सीमेवर एकाच छताखाली राहण्याचा अनुभव पर्यटकांच्या कायम स्मरणात राहतो.