वासुदेव बळवंत फडके यांचा जन्मदिन; ४ नोव्हेंबरच्या तारखेला इतिहासात घडल्या या घटना

आज ४ नोव्हेंबर. आद्यक्रांतिवीर वासुदेव बळवंत फडके यांची आज जयंती आहे. भारताच्या स्वातंत्र्यसंग्रामातील पहिले सशस्त्र क्रांतिकारक म्हणून त्यांची ओळख आहे. फडके यांचा जन्म १८४५ मध्ये ४ नोव्हेंबरला झाला, तर १७ फेब्रुवारी १८८३ रोजी त्यांचे निधन झाले.

ब्रिटिशांची जुलमी राजवट आणि त्यांनी चालवलेले शोषण यांविरुद्ध फडके यांनी देशवासियांच्या मनात असंतोषाची ज्वाला पेटवली. रामोशी, भिल्ल आणि कोळी समाजातील तरुणांना एकत्र आणून त्यांनी भक्कम क्रांतिकारी संघटना उभी केली आणि इंग्रज सरकारला थेट आव्हान दिले. ब्रिटिश तिजोऱ्यांवर छापे टाकून जमवलेला पैसा त्यांनी मुख्यतः दुष्काळग्रस्त लोकांना मदत करण्यासाठी आणि क्रांतीच्या कामासाठी वापरला.

शेवटी इंग्रजांनी त्यांना अटक करून अंदमानच्या तुरुंगात ठेवले. तिथे यातना सहन करत, प्रखर देशभक्ती जपत त्यांनी देशासाठी प्राणांचे बलिदान दिले. त्यांचा असीम त्याग आणि शौर्य आजही प्रत्येक भारतीयाला देशसेवेची प्रेरणा देते.

४ नोव्हेंबर रोजी देशाच्या आणि जगाच्या इतिहासात अनेक महत्त्वाच्या घटना घडल्या. १८९६ मध्ये पुण्यात डेक्कन सभेची स्थापना झाली. १९१८ मध्ये पहिल्या महायुद्धात ऑस्ट्रिया आणि हंगेरीने इटलीसमोर शरणागती पत्करली. १९२१ मध्ये जपानचे पंतप्रधान हारा ताकाशी यांची टोकियो येथे हत्या झाली. १९२२ मध्ये प्रसिद्ध पिरॅमिडमधील राजा तुतनखामेन याच्या समाधीचे मुख्य प्रवेशद्वार शोधण्यात यश आले.

१९४८ मध्ये डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर यांच्या अध्यक्षतेखालील संविधान सभेने संविधानाचा मसुदा सादर केला. १९८० मध्ये रोनाल्ड रेगन हे विद्यमान अध्यक्ष जिमी कार्टर यांचा पराभव करून अमेरिकेचे ४० वे अध्यक्ष म्हणून निवडून आले. १९९६ मध्ये डॉ. श्रीराम लागू आणि सत्यदेव दुबे यांना कला गौरव प्रतिष्ठानतर्फे नाट्यगौरव पुरस्काराने सन्मानित करण्यात आले. २००० मध्ये हिन्दुस्तानी शास्त्रीय संगीतातील असामान्य कामगिरीबद्दल गायक पं. भीमसेन जोशी यांना आदित्य विक्रम बिर्ला कलाशिखर पुरस्कार जाहीर झाला. २००१ मध्ये हॅरी पॉटर आणि फिलॉसॉफर्स स्टोनचा प्रीमियर लंडनमध्ये झाला. २००८ मध्ये बराक ओबामा अमेरिकेचे पहिले कृष्णवर्णीय राष्ट्राध्यक्ष बनले.

या तारखेला जन्मलेल्यांमध्ये अनेक नावे आहेत. १६१८ मध्ये मुघल सम्राट औरंगजेब यांचा जन्म झाला (मृत्यू ३ मार्च १७०७). १८७१ मध्ये मानववंशशास्त्रज्ञ शरदचंद्र रॉय, तर १८८४ मध्ये प्रसिद्ध गांधीवादी कार्यकर्ते, स्वातंत्र्यसैनिक आणि बजाज उद्योगसमुहाचे प्रणेते जमनालाल बजाज यांचा जन्म झाला (मृत्यू ११ फेब्रुवारी १९४२). त्याच वर्षी ट्रॅक्टरचे निर्माते हॅरी फर्ग्युसन यांचाही जन्म झाला (मृत्यू २५ ऑक्टोबर १९६०). १८९४ मध्ये कोकणचे गांधी अप्पासाहेब पटवर्धन यांचा जन्म झाला (मृत्यू १० मार्च १९७१). १८९७ मध्ये भारतीय वनस्पतिशास्त्रज्ञ जानकी अम्माल यांचा जन्म झाला (मृत्यू ४ फेब्रुवारी १९८४). १९१६ मध्ये बार्बी बाहुलीच्या निर्मात्या रुथ हँडलर यांचा जन्म झाला (मृत्यू २७ एप्रिल २००२).

१९२५ मध्ये चित्रपट निर्माते आणि पटकथालेखक ऋत्विक घटक यांचा जन्म झाला (मृत्यू ६ फेब्रुवारी १९७६). १९२९ मध्ये शंकर-जयकिशन या संगीतकार जोडीतील जयकिशन डाह्याभाई पांचाळ यांचा जन्म झाला (मृत्यू ६ ऑक्टोबर १९७१). त्याच वर्षी गणितज्ञ, ज्योतिर्विद आणि अतिवेगाने आकडेमोड करणाऱ्या भारतीय महिला शकुंतलादेवी यांचाही जन्म झाला (मृत्यू २१ एप्रिल २०१३). १९३० मध्ये भारतीय औषधीशास्त्रज्ञ रंजीत रॉय चौधरी यांचा जन्म झाला (मृत्यू २७ ऑक्टोबर २०१५). १९३४ मध्ये दिग्दर्शिका विजया मेहता, तर १९४५ मध्ये भारतीय नागरी सेवक आणि मुत्सद्दी गोपाळकृष्ण गांधी यांचा जन्म झाला. त्याच वर्षी तेलंगणाचे आणि आंध्र प्रदेशचे पहिले राज्यपाल एक्कडू श्रीनिवासन लक्ष्मीनरसिंहन यांचाही जन्म झाला.

१९५० मध्ये व्हर्जिन ग्रुपचे सहसंस्थापक निग पॉवेल यांचा जन्म झाला. १९५५ मध्ये भारतीय लेखक, कवी आणि विद्वान अल्हाज मौलाना घोसी शाह यांचा जन्म झाला. १९६५ मध्ये अभिनेता मिलिंद सोमण, १९७१ मध्ये अभिनेत्री तब्बू आणि १९८६ मध्ये भारतीय उद्योजक सुहास गोपीनाथ यांचा जन्म झाला.

४ नोव्हेंबर रोजी काही नामवंतांचे निधनही झाले. १९७० मध्ये लखनौ घराण्याचे कथ्थक नर्तक पं. शंभू महाराज यांचे निधन झाले. १९९१ मध्ये प्राच्य विद्या संशोधक, आंतरराष्ट्रीय कीर्तीचे पाली भाषा कोविद आणि सिंहली, ब्राम्ही व थाई भाषा तज्ञ पुरुषोत्तम विश्वनाथ बापट यांचे निधन झाले (जन्म १२ जून १८९४). १९९२ मध्ये मोटर-व्हीलचेअरचे निर्माते जॉर्ज क्लाईन गेले (जन्म १५ ऑगस्ट १९०४). १९९५ मध्ये इस्त्रायलचे ५ वे पंतप्रधान, संरक्षणमंत्री आणि नोबेल पारितोषिक विजेते यित्झॅक राबिन यांचे निधन झाले (जन्म १ मार्च १९२२).

१९९८ मध्ये हिंदी कवी नागार्जुन यांचे निधन झाले. १९९९ मध्ये वेस्ट इंडिजचा क्रिकेटपटू माल्कम मार्शल यांचे निधन झाले (जन्म १८ एप्रिल १९५८). २००५ मध्ये इतिहासकार, वृत्तपत्रकार आणि कोशकार स. मा. गर्गे यांचे पुणे येथे निधन झाले. २०११ मध्ये नाटककार व साहित्यिक दिलीप परदेशी यांचे निधन झाले.