रशियन डिझेलवरील निर्बंध शिथिल केल्याने झेलेन्स्की संतप्त, पुतिन यांना 'भेट' म्हटले

रशिया-युक्रेन युद्धाच्या पार्श्वभूमीवर अमेरिका आणि युक्रेन यांच्यात पुन्हा मतभेद निर्माण झाले आहेत. रशियन डिझेल निर्यातीवरील निर्बंध शिथिल करण्याचा निर्णय वॉशिंग्टनने घेतला आणि त्यावर युक्रेनचे राष्ट्राध्यक्ष वोलोडिमिर झेलेन्स्की यांनी तीव्र नाराजी व्यक्त केली आहे.

झेलेन्स्की यांनी या निर्णयाला रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांना दिलेली 'भेट' असे म्हटले आहे. अमेरिकेच्या या निर्णयामुळे रशियाला आर्थिक फायदा होऊ शकतो आणि युद्धासाठी लागणारा निधी उभारायला मदत मिळू शकते, अशी युक्रेनची भूमिका आहे. युद्ध सुरू असताना रशियावरील आर्थिक दबाव कमी करणे कितपत योग्य आहे, असा प्रश्नही या भूमिकेतून उपस्थित होत आहे.

ऊर्जा निर्यातीतून रशियाला मिळणारे उत्पन्न त्याच्या अर्थव्यवस्थेसाठी महत्त्वाचे आहे. हेच उत्पन्न युद्ध सुरू ठेवण्यासाठी वापरले जाऊ शकते, अशी युक्रेनला चिंता आहे. त्यामुळे रशियाच्या ऊर्जा व्यापाराला सवलत देणारा कोणताही निर्णय युक्रेनसाठी काळजीचा विषय ठरतो.

झेलेन्स्की यांच्या म्हणण्यानुसार, रशियावर आर्थिक दबाव कायम ठेवणे गरजेचे आहे. निर्बंध शिथिल केले तर मॉस्कोला दिलासा मिळू शकतो आणि युद्ध थांबवण्यासाठी निर्माण केलेला दबाव कमी होण्याची शक्यता आहे. म्हणूनच त्यांनी अमेरिकेच्या निर्णयावर कठोर शब्दांत टीका केली.

दुसरीकडे, अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी रशियाचे राष्ट्राध्यक्ष व्लादिमीर पुतिन यांच्याशी दूरध्वनीवर चर्चा केली. त्यानंतर रशियन डिझेलचा पुरवठा अमेरिकेसह जागतिक बाजारपेठेत करण्याबाबत सहमती झाल्याचे त्यांनी जाहीर केले. अमेरिकेतील वाढत्या इंधनदरांवर नियंत्रण मिळवणे हा या निर्णयामागचा मुख्य उद्देश असल्याचे ट्रम्प यांनी सांगितले.

अमेरिकेच्या अर्थव्यवस्थेवर इंधनाच्या वाढत्या किमतींचा दबाव आहे. वाहतूक क्षेत्र, शेतकरी आणि मालवाहतूक व्यवसायासाठी डिझेल महत्त्वाचे असल्याने त्याचा पुरवठा वाढवून दर कमी करण्याचा प्रयत्न अमेरिकेकडून केला जात आहे. मात्र, या निर्णयामुळे रशियाला डिझेल विक्रीतून उत्पन्न मिळणार असल्याने त्याचे राजकीय आणि आर्थिक परिणामही महत्त्वाचे ठरणार आहेत.

रशियाने युक्रेनवर आक्रमण केल्यानंतर पाश्चिमात्य देशांनी मॉस्कोवर विविध आर्थिक निर्बंध लादले होते. रशियाच्या ऊर्जा क्षेत्रातून मिळणारे उत्पन्न कमी करणे हा त्यामागचा प्रमुख हेतू होता. अशा परिस्थितीत डिझेल निर्यातीला सवलत दिल्याने अमेरिकेच्या रशियाविषयक धोरणावर प्रश्न उपस्थित होत आहेत.

झेलेन्स्की यांनी फक्त अमेरिकेच्या निर्णयावर टीका केली नाही, तर युद्ध थांबवण्यासाठी परस्पर सहकार्याचा प्रस्तावही मांडला आहे. रशियाने युक्रेनच्या ऊर्जा पायाभूत सुविधांवरील हल्ले थांबवले, तर युक्रेनही रशियाच्या तेल शुद्धीकरण प्रकल्पांवरील हल्ले थांबवायला तयार असल्याचे त्यांनी स्पष्ट केले.

युक्रेनच्या ऊर्जा प्रकल्पांवर होणाऱ्या हल्ल्यांचा परिणाम वीजपुरवठा आणि सामान्य जनजीवनावर होतो. दुसरीकडे, रशियाच्या तेल शुद्धीकरण केंद्रांना लक्ष्य करून त्याच्या युद्धासाठीच्या आर्थिक स्रोतांवर दबाव आणण्याचा प्रयत्न युक्रेन करत आहे. त्यामुळे दोन्ही बाजूंनी हल्ले थांबवण्याबाबत ठोस सहमती होणे आवश्यक असल्याचे झेलेन्स्की यांचे म्हणणे आहे.

या निर्णयामुळे अमेरिका आणि युक्रेनमधील संबंधांमध्ये तणाव वाढण्याची शक्यता आहे. तरीही युद्ध संपवण्यासाठी अमेरिकेची भूमिका महत्त्वाची असल्याचे झेलेन्स्की यांनी मान्य केले आहे. आता वॉशिंग्टन रशियावरील निर्बंधांबाबत पुढे कोणती भूमिका घेते आणि मॉस्को युद्ध थांबवण्यासाठी काही ठोस पावले उचलते का, याकडे आंतरराष्ट्रीय समुदायाचे लक्ष लागले आहे.