फोर्ट हूड हत्याकांडातील निदाल हसनला ३ डिसेंबरला गोळीबार पथकासमोर फाशी, थेट प्रक्षेपण होणार

अमेरिकेतील टेक्सासमधील फोर्ट हूड लष्करी तळावर २००९ मध्ये १३ जणांची हत्या करणारा माजी सैन्याधिकारी आणि मानसोपचारतज्ज्ञ निदाल हसन (Nidal Hasan) याला या वर्षाच्या अखेरीस गोळीबार पथकासमोर (Firing Squad) फाशी दिली जाणार आहे. अमेरिकेचे संरक्षण सचिव पीट हेगसेथ यांनी दिलेल्या माहितीनुसार ही फाशी सार्वजनिक असेल आणि संपूर्ण प्रक्रियेचे थेट प्रक्षेपण (Livestream) केले जाईल. या निर्णयावरून अमेरिकेसह जगभरात मानवाधिकार आणि कायदेशीर चौकट यांवर जोरदार चर्चा सुरू झाली आहे.

हेगसेथ यांनी एका विशेष मुलाखतीत सांगितले की, गुरुवारी, ३ डिसेंबर रोजी दुपारी १ वाजता फोर्ट हूड तळावरच हसनला सैनिकांच्या गोळीबार पथकाकडून फाशी दिली जाईल. हा तळ आता फोर्ट कॅव्हाझोस या नावानेही ओळखला जातो. ६० वर्षांहून अधिक काळानंतर अमेरिकन सैन्यात अंमलात येणारी ही पहिलीच लष्करी मृत्युदंडाची शिक्षा ठरेल.

अशा क्रूर गुन्ह्यांचे किती गंभीर परिणाम होतात, हे समाजाला आणि संभाव्य गुन्हेगारांना नीट कळावे, म्हणून ही फाशी सार्वजनिक करणे आणि तिचे थेट प्रक्षेपण करणे अत्यंत गरजेचे आहे, असे हेगसेथ यांचे म्हणणे आहे. हा हल्ला गणवेशातील एका कट्टरपंथी व्यक्तीने देशाच्या सैनिकांवरच केला होता, त्यामुळे लष्करी शिस्त आणि देशाच्या सुरक्षेचा संदेश देण्यासाठी हे पाऊल उचलले असल्याचे पेंटागॉनने स्पष्ट केले आहे. राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी हेगसेथ यांच्या शिफारशीला अधिकृत मंजुरी दिल्याने शिक्षेचा मार्ग पूर्णपणे मोकळा झाला आहे.

५ नोव्हेंबर २००९ रोजी तत्कालीन मेजर असलेल्या हसनने फोर्ट हूडमधील वैद्यकीय प्रक्रिया केंद्रात (Soldier Readiness Processing Center) अंधाधुंध गोळीबार केला होता. अफगाणिस्तान आणि इराकमध्ये तैनात होण्यापूर्वी वैद्यकीय तपासणीसाठी जमलेले सैनिक त्याचे लक्ष्य ठरले. या हल्ल्यात १२ सैनिकांसह १३ जणांचा जागीच मृत्यू झाला, तर ३२ हून अधिक जण गंभीर जखमी झाले. एका महिला पोलीस अधिकाऱ्याने केलेल्या गोळीबारात हसन गंभीर जखमी झाला आणि पाठीच्या कण्याला इजा झाल्याने तो कायमचा अपंग झाला.

२०१३ मध्ये एका लष्करी ज्युरीने (Military Jury) हसनला मृत्युदंडाची शिक्षा सुनावली. तेव्हापासून तो कॅन्ससमधील फोर्ट लेव्हनवर्थ येथील अतिसुरक्षित लष्करी तुरुंगात आहे. तपासात असे निष्पन्न झाले होते की, हल्ल्यापूर्वी हसन यमेनमधील अल-कायदाशी संबंधित कट्टरपंथी धर्मगुरू अन्वर अल-अव्लाकी याच्या सतत संपर्कात होता. कोर्ट मार्शलदरम्यान हसनने स्वतः कबूल केले होते की, अमेरिकी सैनिकांना अफगाणिस्तानातील मुस्लिमांविरुद्ध लढण्यापासून रोखण्यासाठी त्याने हे कृत्य केले.

या हल्ल्यानंतर बराक ओबामा प्रशासनाच्या भूमिकेवरून अमेरिकेत मोठा राजकीय वाद झाला होता. सुरुवातीला पेंटागॉन आणि ओबामा प्रशासनाने ही घटना दहशतवादी हल्ला न मानता कामाच्या ठिकाणी झालेला हिंसाचार (Workplace Violence) असे वर्गीकृत केले होते. त्यामुळे ठार झालेल्या सैनिकांच्या कुटुंबांना आणि जखमींना युद्धाशी संबंधित सवलती आणि पर्पल हार्ट पदक मिळू शकले नाही. पीडितांच्या नातेवाईकांनी तेव्हा तीव्र संताप व्यक्त केला होता. हेगसेथ यांनी मुलाखतीत हा जुना मुद्दा पुन्हा काढत ओबामा प्रशासनाच्या भूमिकेवर टीका केली.

अमेरिकन लष्कराने गोळीबार पथकाकडून शेवटची फाशी नोव्हेंबर १९४५ मध्ये, दुसऱ्या महायुद्धाच्या काळात दिली होती. लष्करातील शेवटची कोणतीही मृत्युदंडाची शिक्षा १३ एप्रिल १९६१ रोजी फाशी देऊन अंमलात आणली गेली. सध्या अमेरिकेतील आयडाहो, मिसिसिपी, ओक्लाहोमा, साऊथ कॅरोलिना आणि युटा या ५ राज्यांत गोळीबार पथकाद्वारे फाशी देण्याची कायदेशीर तरतूद आहे. ट्रम्प प्रशासनाने फेडरल मृत्युदंडाच्या नियमांत सुधारणा करून गोळीबार पथकाचा पर्याय पुन्हा सुरू केला आहे.

ॲम्नेस्टी इंटरनॅशनलच्या अहवालानुसार, अमेरिकेशिवाय चीन, उत्तर कोरिया, सौदी अरेबिया, सोमालिया आणि संयुक्त अरब अमिराती या देशांतही गोळीबार पथकाचा वापर केला जातो. ३ डिसेंबरला होणाऱ्या थेट प्रक्षेपणामुळे मानवाधिकार संघटना आणि कायदेतज्ज्ञांमध्ये सार्वजनिक फाशी योग्य आहे का, यावर नवा वाद पेटण्याची शक्यता निर्माण झाली आहे.