फ्लेक्स-फ्यूल गाड्यांसाठी E100 इथेनॉलला केंद्राची मान्यता, मोटार वाहन नियमांत बदल

केंद्र सरकारने फ्लेक्स-फ्यूल वाहनांसाठी E100 इथेनॉल इंधनाला अधिकृत मान्यता दिली आहे. यासाठी केंद्रीय मोटार वाहन नियमांत महत्त्वाची सुधारणा करण्यात आली आहे. पर्यायी इंधनाचा वापर वाढवण्याच्या प्रयत्नांना यामुळे चालना मिळण्याची शक्यता आहे. मात्र E100 इंधन प्रत्येक पेट्रोल कारमध्ये वापरता येणार नाही.

रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग मंत्रालयाने 23 ऑक्टोबर 2026 रोजी अधिसूचना जारी केली. त्यानुसार 'Central Motor Vehicles Rules, 1989' मधील नियम 115 मध्ये बदल झाला आहे. आधी या तरतुदींमध्ये फक्त E85 इंधनाचा उल्लेख होता. आता E85 सोबत E100 चाही समावेश करण्यात आला आहे.

E100 म्हणजे जवळपास पूर्णपणे इथेनॉलवर चालणारे इंधन. E85 मध्ये साधारण 85 टक्के इथेनॉल असते आणि बाकीचे पेट्रोल असते. फ्लेक्स-फ्यूल तंत्रज्ञान असलेल्या गाड्या वेगवेगळ्या प्रमाणातील इथेनॉल मिश्रण वापरता येईल अशा बनवलेल्या असतात. त्यामुळे उत्पादकाने मान्यता दिल्याप्रमाणे त्या वेगवेगळ्या इंधनांवर चालवता येतात.

या निर्णयाचा सर्वात महत्त्वाचा मुद्दा म्हणजे E100 साधारण पेट्रोल कारसाठी नाही. E85 किंवा E100 वापरायचे असेल तर गाडी खास पद्धतीने डिझाइन केलेली आणि प्रमाणित असावी लागते. साधे पेट्रोल किंवा E20 साठी बनवलेल्या गाडीत उत्पादकाची मान्यता नसताना E100 टाकले, तर इंजिन आणि इंधन प्रणालीचे नुकसान होऊ शकते. त्यामुळे आत्ताच्या वाहनमालकांना गाडी बदलण्याची किंवा त्यात काही फेरबदल करण्याची गरज नाही. आपल्या गाडीत कोणते इंधन चालते, हे कंपनीच्या सूचनांवरून तपासणे महत्त्वाचे ठरेल.

अधिसूचनेनुसार इतर तांत्रिक तरतुदींमध्येही बदल झाले आहेत. पेट्रोलसंदर्भात E10 आणि E20 चा उल्लेख समाविष्ट केला आहे. वाहनांच्या एकूण वजनाची मर्यादा 3,000 किलोवरून 3,500 किलो झाली आहे. बायोडीझेलची तरतूद B10 वरून B100 अशी अद्ययावत केली आहे. हायड्रोजन-CNG (HCNG) संदर्भातील तांत्रिक बदलांचाही उल्लेख आहे. हे बदल संबंधित नियम आणि प्रमाणन निकषांनुसार लागू होतील, त्यामुळे ते सर्व वाहनांना एकसारखे लागू होतील असे समजणे योग्य नाही.

उच्च इथेनॉल मिश्रणावर चालणाऱ्या गाड्या विकसित करणाऱ्या कंपन्यांना नवी मॉडेल्स आणण्यासाठी या मान्यतेमुळे प्रोत्साहन मिळू शकते. ब्राझीलसारख्या देशांमध्ये फ्लेक्स-फ्यूल तंत्रज्ञान आधीपासून वापरले जाते. भारतातही त्याचा विस्तार झाला तर पर्यायी इंधनाच्या बाजाराला गती मिळण्याची शक्यता आहे.

इथेनॉल ऊस, मका आणि इतर धान्यांपासून तयार होते. उत्पादन वाढले तर शेतीमालाला अतिरिक्त मागणी निर्माण होऊ शकते. मात्र शेतकऱ्यांना किती फायदा होईल, हे इथेनॉलची मागणी, कच्च्या मालाचे दर आणि उत्पादन धोरणे यांवर अवलंबून असेल.

इथेनॉलचा वापर वाढला तर पेट्रोलवरचे आणि कच्च्या तेलाच्या आयातीवरचे अवलंबित्व कमी होण्यास मदत होऊ शकते. योग्य इंजिन तंत्रज्ञान आणि इंधनाच्या दर्जानुसार काही प्रदूषकांचे उत्सर्जन कमी होण्याची शक्यता असते. मात्र पर्यावरणाला होणारा फायदा इथेनॉलचे उत्पादन, वाहतूक आणि गाडीतील प्रत्यक्ष ज्वलन अशा संपूर्ण प्रक्रियेवर अवलंबून असतो.

एकूणच E100 ला मिळालेली मान्यता हे भारतातील पर्यायी इंधनाच्या दिशेने महत्त्वाचे पाऊल आहे. पण सर्वसामान्य वाहनचालकांना त्याचा लगेच फायदा होईलच असे नाही. E100 ची उपलब्धता, किंमत आणि त्यावर चालणाऱ्या प्रमाणित गाड्यांची संख्या वाढल्यानंतरच या निर्णयाचा प्रत्यक्ष परिणाम स्पष्ट होईल.