E20 पेट्रोलमुळे नवं संकट? इंधनासाठी धान्य वापरल्यास जेवणाची थाळी महागणार का?

E20 पेट्रोलमुळे देशात आधीच नाराजी आहे. आता त्यात आणखी एका संकटाची भर पडते की काय, असा प्रश्न उभा राहिला आहे. इंधनासाठी धान्याचा वापर वाढला, तर जेवणाची थाळी महाग होणार का, याची चर्चा सुरू झाली आहे.

सरकारने इथेनॉल खरेदीचे जे नवीन नियम आणले आहेत, त्याकडे ऊर्जेची गरज आणि अन्नधान्यातील महागाई यांचा समतोल साधण्याचा प्रयत्न म्हणून पाहिले जात आहे. या निर्णयाचा तुमच्या खिशावर आणि ताटावर काय परिणाम होऊ शकतो, ते समजून घेऊया.

आधी नवीन धोरण काय आहे ते पाहू. तेल कंपन्यांनी २०२६-२७ या पुरवठा वर्षासाठी साधारण १,१०० कोटी लिटर इथेनॉल खरेदी करायचे ठरवले आहे आणि त्यासाठी निविदा मागवल्या आहेत. मात्र या निविदेत उसाचा रस, सिरप आणि बी-हेवी मळी यांच्यापासून तयार होणारे इथेनॉल वगळण्यात आले आहे, म्हणजे ते खरेदीत घेतले जाणार नाही. साखरेचा वापर इथेनॉल तयार करण्याकडे वळू नये आणि अन्नधान्याची महागाई आटोक्यात राहावी, हा या निर्णयामागचा मुख्य हेतू आहे.

उसापासून बनणाऱ्या इथेनॉलचे काही प्रकार बाद झाल्यामुळे तेल कंपन्यांचा खरेदीचा खर्च वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे इथेनॉलची गरज भागवण्यासाठी कंपन्यांना मका आणि सी-हेवी मळी यांसारख्या दुसऱ्या पर्यायांवर जास्त अवलंबून राहावे लागू शकते.

आकडेवारी पाहिली तर मक्यापासून बनलेल्या इथेनॉलची खरेदी किंमत प्रति लिटर Rs ६८.८६ आहे. बी-हेवी मळीपासून बनलेल्या इथेनॉलची किंमत प्रति लिटर Rs ६०.७३ आहे. म्हणजे मक्याचे इथेनॉल बी-हेवी मळीच्या इथेनॉलपेक्षा साधारण १३.४% महाग पडते. याचा अर्थ तेल कंपन्यांचा खर्च वाढू शकतो.

आता अंडी आणि चिकनचा मुद्दा. इथेनॉल तयार करण्यासाठी मक्याचा वापर वाढत गेला, तर त्याचा परिणाम कुक्कुटपालन उद्योगाच्या खर्चावर होऊ शकतो. कारण मका हा कोंबड्यांच्या खाद्यातला एक महत्त्वाचा घटक आहे. आपल्या देशात जो मका पिकतो, त्यापैकी अंदाजे ५५ ते ६० टक्के मका कुक्कुटपालन उद्योग वापरतो.

इथेनॉलसाठी जास्त मका गेला, तर पशुखाद्याचा खर्च वाढू शकतो. त्याचा परिणाम अंडी आणि चिकनच्या दरांवर होण्याची शक्यता आहे. मात्र दर किती वाढतील, हे मक्याची उपलब्धता आणि बाजारातली परिस्थिती यावर अवलंबून असेल.